quran

.PvC(£)ÖÔvC pG×DìJ pF ÍqDÛ ÚApÂ ÚDØç p¨Dd p¥µ ÚApÂ éÇÜëC ÚDìF okÍÞC Ð¥¾

MßGÛ éF Qß·G×(£)lØe× ÖDÛ éF Epµ kCtÛqC êpGØ»ìJ ÐGÂ ÚpÂ 14 ok DGëpÃN éÆ PvC DÜ·× ÝëC jëoDN MDëoÞp¨ qC íÇë
ælì×DÛ"ÚApÂ"ÖDÛ éF Co ÚA éÆ ækoÞA íFDOÆ rìÛ Þ lÛkoÞA ÚDØëC êÞ éF Epµ pìº Þ Epµ qC íO×C ÞPvC ækpÆ MßGÛ êßµk Þ lz
éF Co Ökp× ¢NDìd Íß¬ ok éÆ PvC P·ëpz qC íNDìÏÆÞ ½oD·× ÝØ©O× ÚApÂ ÝëC Þ PvC ækCk ¢OGwÛ ÚDeGv êClh éF Þ
.PvCækpÆí× Mßµk P·ëpz ÚA

í¾pd bìç rìÛ Þ ,ælÛCßh kßh MßGÛ ærW·× Co ÚA Þ ækpÆ êleNÚApÂ ÝìØç DF EDÜV ÚA éÆ PvC jëoDN MDØÏw× qC rì@Û Þ
ækpÆ PñCpÂykßh p¤D·× Ökp× pO¡ìF êCpF Þ ækoÞA ÞC éÆ PvC íÛApÂ ÚDØç p¥µ ÝëC ok kßVß×ÚApÂ éÇÜ@ëC ok P@w@ì@Û
PwìÛ ÝìÜZ ÝëC ÙÏw× oß®F éÆ PvC ÝëC oß²Ü×éÇÏF PwìÛ DµkC oCpÇN PvC ÚDØç ÝëC ÙìO¿Ê éÇÜëC qC D× kß¥Ã@× Þ.P@vC
lzDF éO¾o ÚDì× qC íÏÆ éF EDOÆ ÚA éÆ

151 : ée¿¤

Ökp× ÚDì× ok Þ ælz ækCkPGwÛ EDÜWÛA éF Þ Ùì²ÜN êpËëk £DizC Pvk éF ÚA pìº Dë Þ ÚA pì@²@Û êp@Ë@ëk ED@O@Æ Þ
.PvC ælzÍqDÛ lØe× éF éÆ PvC íÛApÂ ÚA ,ÝëC éÆ lzDF ælz ½Þp·×

Þ Ä¾Cß× íOd.lzDF ælëk HìvA ¢Øè¾éÆ íwÆ pË× ,koClÛ lëkpN ÚA ok êldC éÆ PvC êoß×C ÙìO¿Ê é@Æ D@è@Ü@ëC é@Ø@ç
.PvC ækClÛ ½Ôh ÍDØOdC DèÛA Èëbìç ok rìÛ ÚA Ölµ Þ ÀëpeN éÎDw× ok ÀÎDi×

ÚA qC Dë Þ kDëq ÚA ok êCéëA Dë Þ êp¥Oi× MÔØVéÆ PvC ÝëC lÛCækCk ÍDØOdC ÝìÃ¾Cß× Þ Ýì¿ÎDi× qC í©·F éÆ êrìZ DèÜ@N
éÆ íFßÏvCÞ ¸¨Þ ÚDØç éF ,íèÎC EDOÆ Ð¤C D×C Þ lzDF ækCk go ÚA ECpµC Dë Þ MDØÏÆ okêpìì»N Dë Þ DV éF DV Dë Þ æl@z Ù@Æ
.PvC éO¾pÛÝìF qC íÏÆ éF Þ ,PvC ælÛD× íÂDF ækßF(£)Clh Íßvo ÚD×q ok

ÚkoÞA qC Co p¡F íÜ·ë ækpÆ êleN PvDèÛAlVCÞ ¢NDëA ´ßÛ éÆ í¤Cßh Þ ½D¤ÞC DF ÙëpÆ ÚApÂ éÆ ÙìÜìFí× pËëk êß@v qC
qC êCéëA éÇÜëC ÚÞlF koCk Co ½D¤ÞC ÚA éÆ ÙìÜìFí× Co ÚA MDëA í×DØN D× Þ PvCéOwÛCk rVDµ ½D¤ÞC ÚA pF ÐØO¡× íFD@O@Æ
.lzDF ækCk Pvk qC Co ½D¤ÞCÚA ,ÚA

Þ ¸ëlF Ù²Û ÚA PvD× Pvk ok éÆ íÛApÂÝìØç MDëA í×DØN éÆ ÙìÜìFí× ækßØÛ êleN PºÔF Þ PdD@¥@¾ é@F p@ÊC Ô@S@×
MDìFkC lìNDvC qC jëoDN éÆ êpSÛ Þ p·z bìç Þ ,PwìÛ ÚA lÜÛD× Epµ êD»ÏFÞ öDe¥¾ qC Èë bìç oDO@¿@Ê Þ koCk Co H@ì@W@µ
ÝëC Þ EßÏvC Þ Ù²Û ÝëC ÞkoClÛ Co íFßÏvC Þ Ù²Û ÚDÜZ ÚDÛA qC êCæoÞDe× Dë Þ éÎDvo Dë Þ éG®h bìç Þ ækßØ@Û ¯@G@¨Ep@µ
.lÜØç ÐS× í×kA ÚDV Þ ÙwV ÚkCk ÚDÇN ok éÆ ÙìÜìFí×Co éØç Þ PvC kßè¡× íÛApÂ MDëA í×DØN ok MCqDìO×C

ÝOzClÛ ½ÔO@hC é@F ⁽¹⁾
éÇÛA pË× kßzíØÛ ælëk êCéëA ok íÏÏh Dë Þ ÖDèFC bìç ,Pwç rìÛD× p¥µ ÚApÂ ok Pì¤ß¥h ÝëC Þ ækßØ@Û êl@e@N ÚAp@Â
pË× ,lëAíØÛ¢ìJ ,lzDF ½ÔOhC Þ ªÂDÜN p²Û ÞlF ok éÆ í¾ÔOhC Þ ªÂDÜN bìç Þ ,kqDví× ½p¬ pFCo ÚA p@Ë@ëk êCé@ëA
.kqDví× ¸¾k Co ÚA íNDëA éÇÛA

............................................
éëA ,öDwÛ æoßvlÜO¾Dëí× êoDìwF ½ÔOhC ÚA ok ÙÏw× oß®F kßF Clh pìº éìdDÛ qC pÊC éÆ lÜÜÆíØÛ pFl@N ÚAp@Â ok D@ëA(1)
.82

152 : ée¿¤

ÖßØµ Þ ,ækßØÛ êleN PvC ÚA pÇOG× éÆíÏÃµ ÐñD©¾ MDìñrV Þ êp®¾ ¸ëCpz MDìÏÆ Þ íÃìÃd ½oD·× DF éÆ ÙìÜìFí× qD@F
ÝòÎ ÐÂ" :PvC ækß×p¾ éÏØV ÚA qC Þ ækpÆ Mßµk ÚA lÜÛD× ÚkoÞA éFCo MDìFkC Þ P»Î ÐçC DèÜN é@Û Co Ù@ÎD@µ ÚCl@Ü@Ø@¡@ÛCk
éÛC" :ækß@×p@¾ r@ì@Û Þ ⁽¹⁾"Cpìè± ª·GÎ Ùè©·FÚDÆ ßÎ Þ éÏSØF ÚßNDë Ó ÚApÃÎC Cnç ÐSØF CßNDë ÚC íÏµ ÝWÎC ÞxÛÓC P·ØOVC
.⁽²⁾"ÍrèÎDF ßç D× Þ Ð¥¾ ÍßÃÎ

ÚkCk Þ lzDGÛ lëkpN bìç êDV éÆ Coíeëp¤ Äd ÚDìF D× p¥µ ÚApÂ ÝìØç éÆ ÙìÜìFí@× D@× Þ P@vC ÚAp@Â êl@e@N Ý@ëC
êp®¾ ¸ëCpz MDìÏÆ ok éZ Þ íÃìÃd ½oD·× Íß¤C ok éZ ,lFDëPvk ÚClF p¡F ÐÃµ éÆ lzDF éëp²Û ÝëphA éÆ Co êCéëp²Û
ízr»Î Þ ªÂDÜNDë Þ íÏÏh Dë Þ é¥ìÃÛ ECßFC ÝëC qC Èë bìç ok éÇÜëC ÚÞlF ,lÜÆí× öD¿ìOvC íÂÔhCÐñD©¾ MDìñrV ok éZ Þ
éØç lGÎDÆ ok cÞo Èë Þ lÛCælÛq MDìd Èë éF éÛDÆÙìÜìFí× koCk éÆ íO·vÞ éØç DF Co ÚA ½oD·× í×DØN éÇÏF lzDF éO@zCk
ÚAéF Þ lÛkpÊí× íèOÜ× ÚClF éØç éÆ PvC íÏ¤C Þ PvC íÛApÂ ½oD·× í×DØN Cl@G@×l@dCÞ cÞo ÚA Þ koCk ÚD@ëp@V D@è@ÛA
ÚA pÊC Þ ÙëoÞAí× ok Ð¤C ÚA qC pv ,ÙìÜÆÐìÏeN Co ÚA ½oD·× Èë Èë pÊC éÆ PvC lìdßN Ð¤C ÚA Þ ,lÜÜÆí× P@¡@ÊqD@F
.Ùëoßhí× pF½oD·× ÚA Èë Èë éF ÙìëDØÛ HìÆpN Co Ð¤C

p¥µ ÚApÂ ,ækßF éOznÊ êDçP×C ÚDOvCk §p·O×(£)ÙNDh pG×DìJ pF ælz ÍqDÛ ÚApÂ éÆ ælzPFDR ÚDØëCp@F p@ÊC r@ì@Û Þ
Þ Ýëk MoDè¬ éOwëDz éÆ PvC ÖÔÆ ÝëpNHvDÜ× Þ ÚDìF ÝëpNÄëÓ éÆ koCkíNDÛDìF æoDF Ý@ëC ok é@Æ Ù@ì@Ü@ì@Fí@× Co kß@h
DÜ·× ÝëC Þ lÜÆí× í¾p·× ClhPµD¬CÞ íÊlÜF ok ¦ÎDh êkCp¾C Co öDìGÛC éÆ êoß®F ,lzDFí×(´)öDìG@ÛC P@dD@vP@çCr@Û
æl×A ÐìWÛC Þ MCoßN ok éÆ pGØ»ìJ ÚDØç ÚDOvCk DF Co öDìGÛC qC Èë pçíÛApÂ ÚDOvCk éÆ kßzí× ußwe× D× êCp@F í@O@ÂÞ
.koCk MÞD¿N Ýëlèµ HOÆ DF olÃZ D× ÚApÂ éÆ kßzí× ÚD×pìËOvk íèVÞ ÝëpOèF éF PÂÞÚA ÙìëDØÛ éwëDÃ×

ÚA MDëA qC êoDìwF éÆ ÙìÜìFí× rìÛ kßhp¥µ ÚApÂ ok ,ækßF êoDìwF íGìº oDGhC ÙëpÆ ÚApÂ ok éÆ ÙìÛCkí@× p@ÊC r@ì@Û Þ
ÚDèV ælÜëA QkCßd qC fëßÏN Dë Þ fëp¤ oß®F

............................................
Ùç P¡J éF P¡J éÆ lÜZ pçkoÞA lÜçCßiÛ lÛoÞDìF íÛApÂ ÝëC ÐS× éF íFDOÆ DN lÛßz ¸ØV xÛC Þ ÝV pÊC éÜëA pç ßË@F(1)
.88 éëA ,êpvC æoßv.lÜçk
14 Þ 13 éëA ,ÁoD¬ æoßv.ækßèìF Þ íhßz éÛ ,PvC íSeF pç éF ælÜçk ÚDëDJ ÚApÂ íOvolF(2)

153 : ée¿¤

.lçkí× pGh

íÜ·ë - ÖßÂC íOÏ× êßv éF Þ ,ÙìÃOw× «Cp¤êßv éF êkDç Þ ,oßÛ ÐìGÂ qC DGëq Þ ÅDJ ½D¤ÞC éF Co kßh éÆ ÙìÜìFí× rì@Û Þ
,PwìÛ ½D¤ÞC ÝëC qC Èë bìç lÂD¾ éÆ ÙìFDëí× rìÛ Co kßh p¥µ ÚApÂ Þ.ækßOv - ÚDèV oß×C æoCkC ok ÝìëA Þ ÚßÛDÂ ÝëpNDÛCßN
.PvC ækpÇÛ oCnÊÞp¾ íOÂk bìç qC PÎÓk Þ PëClç p×C okÞ

ælÛq é¡ìØç Clh êßv éF íëDØÜçCo okéÇÜëC Þ PvClh êoÞAkDëP¿¤ ælz ÐñDÂ kßh êCpF éÆ í¾D¤ÞC Ý@ëp@N¸@×D@V qC Þ
½D¤ÞC Þ ,lÜÆí× À¤Þ kDWëC Þ ¸Ü¤ ok Co ÞC PÜv Þ ,kpFí× ÙvC Clh êDìÏµMD¿¤ Þ íÜwd êDØvC qC D@V é@Ø@ç Þ ,P@vC
íÜ·ëPÃÏh p×C ÖDWÛCpv ÞéìÎC íèOÜ× ,lÜÆí× À¤Þ Co Clh ÖDÇdC Þ ¸ëCpz ,lëDØÛí× pÆm Co Clh Ðvo Þ HO@Æ Þé@Ç@ñÔ@×
.lÜÆí× ÚDìF Co P¡èF Þ ¢NAÞ MÞDÃz Þ MkD·v MDìñrV Þ Clh êßv éF P¡ÊpF Þ kD·×

.PvC ælì×DÛ ÚClFCo kßh ,ÄÏ®× ÍßÂ éF ÙëpÆ ÚApÂ éÆ PwÛDØç Þ ,PvClh kDë Þ pÆm DèÜëC éØç Þ

¸VCo éÆ íNDëA ok PèV ÝìØç éF ,PwìÛ"pÆm"ÙvC ÐS× éF ÚApÂ ÚÞåz Þ oDRA pF PÎÓk ok íØvC bìç ÚApÂ í×DvC qC Úß@Z
ÚÞleÏë ÝënÎC ÚC" :lëD×p¾í× éÏØV ÚA qC Þ ,ækßØÛ kDë pÆm ÖDÛ éF Co ÚA lÜÆí×PGe¤ Àëpe@N Þ ÍCÞq qC ÚAp@Â ³@¿@d é@F
ÝënÎC ÚC pì¥F ÚßØÏ·N DØFéÛC ÙOòz D× CßÏØµC øØìÃÎC Ößë DÜ×A íNDë Ý× ÖC pìh oDÜÎC í¾ íÃÏë ÝØ¾ C DÜìÏµ Úß¿ië Ó DÜNDëAí@¾
é@@@@@@@Æ ⁽¹⁾"lìØd ÙìÇd Ý× ÐërÜN é¿Ïh Ý× Ó Þ éëlë ÝìFÝ× Ð¬DGÎC éìNDë Ó rërµ EDOÇÎ éÛC Þ ÙçöDV DØÎ pÆnÎDF CÞp¿Æ
Ð¬DF éÛ ,ælÜëA ÚD×q ok éÛ Þ ¢ÎÞrÛ qÞo éÛ ,lÜÆíØÛ éGÏº ÚA pF Ð¬DF PvC pÆm éÆPèV ÝëC qC ÙëpÆ ÚApÂ :l@ëD@×p@¾í@×
.kpGF ÝìF qC Co ¢OëpÆm Pì¤Dh éÆ í¿ëpeN Þ pìì»N Þ jwÛ éÛ Þ lÜÆí× éÜho ÚAok

rìÛ Þ ,ækßØÛ ÁÔ¬C ÙëpÆ ÚApÂ pF ÄÏ®× oß¬ éF Co pÆm TeF koß× MDëA ok rìÛ Þ

............................................
kßzí× éOhClÛC ¢NA éF éÆíwÆ DëA ,PwìÛ í¿i× D× pF ÚDzp×C lÜëCpÊí× Ð¬DF êßwF Þ §CpµC D× MD@ëA qC é@Ç@ÛD@ÛA(1)
.PvC DÜìF lìÜÆí× éaÛA éF ÞC éÆ lìÜÇF lìçCßhí×éaÛA ÍDd kßzí× é¤pµ koCÞ ÝØëC P×DìÂ qÞo éÆ íwÆ DëPvC p@O@è@F
ÚApÂ éÆ(lëk lÜçCßh Co kßh êCrV éÆ lÜÜÇF lÜçCßhí× éZ pç)lÛlz p¾DÆÚDzl×A éÇÛA qC l·F(ÚApÂ)pÆm éF éÆ íÛDwÆ
éÛCqp¾êClh qC ælz ÍqDÛ ,koClÛ æCo ÚA ok ælÜëA ok éÛ Þ ¢ÎÞrÛ p¥µ ok éÛ Ð¬DF éÆ ,lÜÛD× íF Þ éëDØÛCpÊPvC íFDOÆ Ùëp@Æ
.42 - 40 éëA ,PÏ¥¾ æoßv.PvC ækßOv

154 : ée¿¤

Þk ÚA qC é@Æ ⁽¹⁾"Úß²¾DeÎ éÎ DÛC ÞpÆnÎC DÜÎrÛ ÝeÛ DÛC" :ækß×p¾ Þ éOwÛCk íÎD·N êClh ³¿d éF °ß¿e× Co ÚA ÄÏ®× oß¬ éF
qC Co ÚA ÚkßF pÆm éÆ íGìNpN Dë Þ í²¿Î pìì»N Þ ÚD¥ÃÛ Þ ækDëq pçqC ÙëpÆ ÚApÂ ÙìO¿Ê éÆ kßzí× ækD¿OvC DÜ·× ÝëC ÁÔ@¬C
.kßF lçCßi±ß¿e× kpGF ÝìF

Þ ælÛCkpÊpF(£)Clh Íßvo éF Co"éÎ"pìØ¨éÆ PvC ÝëC lÛCækq TeF koß× éëA pìw¿N ok éÆ êCéëDJ íF êD@è@¾p@d qC í@Ç@ë
éÆÝìÆp¡× Cpëq ,koClÛ yqDv éëA ÁDìv DF DÜ·× ÝëC í@ÎÞ.⁽²⁾"PvC EDÜV ÚA ÙìÜÆí× ³¿dCo ÞC D×"éÇÜëC qC oß²Ü× :lÛCéO¿Ê
éOÇÛ ÝëC éF Ùç ÔGÂ éÇÛDÜaØç ,ælzÍqDÛ ÞC pF EDÜV ÚA êDµkC éF éÆ kßF ÚApÂ p¬DiF lÛkpÆí× öCr@è@O@vC Co ED@Ü@V ÚA
."ÚßÜWØÎ ÈÛC pÆnÎC éìÏµÍrÛ ênÎC DèëC Dë CßÎDÂ Þ" :kßF ækß×p¾ Þ ækpÆ æoDzC

À¤Þ éF Co ÚA Þ ækpÆ ÍqDÛ(£)¢ì×CpÊpGØ»ìJ pF íÎD·N êClh éÆ íÛApÂ :éÆ l×A Pvk éF DÜ·× ÝëC PznÊ éa@ÛA qC x@J
ækDëqyßiOvk éÆ PzCnÊ lçCßiÛ Clh Þ kßF lçCßh íèÎC ³¿d éF °ß¿e× ,ælz ÍqDÛ éÆßeÛ ÚDØç éF ækßØÛ Àì¤ßN pÆm
.kßz pìì»N Þ ¦ÃÛ Þ

½D¤ÞC éF Co ÚA êkDëq MDëA ok ÞækpÆ ÍqDÛ ypGØ»ìJ pF íÎD·N êClh éÆ íÛApÂ é@Æ l@z Ý@ëC Ù@ç D@× Ð@ì@Îk é@¤Ô@h Þ
ÚA kkpÊ ÚD¥ÃÛ Þ ækDëq Þ íÛßÊpÊk oDZk ½D¤ÞC ÚA qC íÇë ok ÞlzDGÛ °ß¿e× lçCßiF pÊC ,ækßØÛ Àì¤ß@N í@¤ß@¥@i@×
ÝëpOèFÞ ÝëpOÏ×DÆ éF Co ½D¤ÞC ÚA í×DØN D× p¥µ ok kßVß× ÚApÂ ÙìÜìFí× D× éÇÛA ÍDd Þ lÛD× lçCßiÛíÂDF pË@ëk À@¤Þ
íÛApÂ Þ ,PvC éO¡ËÛ kpF ÝìF qC Co ½D¤ÞCÚA qC íÇë éÆ í¿ëpeN yßiOvk éÆ ÙìØè¾í× DWÜìØç qC.PvCoCk ÝÇØ@× qp@¬
.PvC ælz ÍqDÛ(£)Clh Íßvo éFéÆ PvC ÚDØç PvC D× Pvk ÚßÜÆC éÆ

ælz íÛßÊpÊk oDZk MDëA HìNpN Dë Þ MDØÏÆpFq Þ pëq Þ ECpµC p²Û qC Dë Þ ælz ¯ÂDv ÚA qC êrìZ éÆ kßz §p¾ p@ÊC x@J
,PëClç ,½ÔOhC ¸¾o ,qDWµC ÐìGÂ qC ÚA ½D¤ÞC ok êpRC ÝëpOØÆ éÆ PvC êßeÛéF yCíÛßÊpÊk éÆ kpÆ ÍßGÂ lëDF ,l@zD@F
ok êpìì»N pÊC xJ.koClÛ...Þ íÛDØvA HOÆ pëDv pF PëoDèÂ Þ éÜØìç ,PëpÆm ,PëoßÛ

............................................
.9 éëA ,pWd æoßv.kpÆ ÙìçCßh ³¿d Co ÞC D× DÃÃe× Þ ÙëkpÆ ÍqDÛ ßN pF Co(ÚApÂ)pÆm D×(1)
.öCp¾ qC ÐÃÛ éF ,16 £ ,14 U ,íÛD·ØÎC cÞo pìw¿N(2)

155 : ée¿¤

ÚA ÍDS×C Þ pFq Þ pëq Þ ECpµC ÈëDë Þ é®ÃÛ Èë ok ½ÔOhC Dë Þ opÇ× éëA Èë «ßÃv ÐìGÂ qC lzDF ælz Clì@J Ù@ëp@Æ ÚAp@Â
.PvC

:ÖÞk Ð¥¾
lÛoCk PÎÓk ÚApÂ ok ½p¥N Þ ÀëpeN ´ßÂÞ Ölµ pF éÆ íNDëCÞo

ÖDËÜç ok" :ækß×p¾ éÆ ælz ÐÃ@Û ⁽²⁾íÜv Þ ⁽¹⁾é·ìz Äëp¬qC(£)Clh Íßvo qC éÆ Ùç êoDìwF oDGhC PznÊ éaÛA pF æÞÔµ
.PvC ÚApÂ Úl¡Û ÀëpeN pF ÐìÎk"lìÜÆ é·VCp× ÚApÂ éFMÔÇ¡× Ðd êCpF Þ DçéÜO¾ qÞpF

" :kß×p¾(£)Clh Íßvo éÆ ælz ÐÃÛpNCßN l@d é@F ⁽⁴⁾íÜv Þ
ok Ý× éÆ íOvok éF - ClFC êl·F CßÏ©N ÝÎ DØèF ÙOÇwØN ÚC D× íOìF ÐçC íNpOµ ÞéÏÎC EDOÆ ÝìÏÃS@ÎC Ù@Ç@ì@¾ ÅoD@N í@ÛC
æCpØÊ rÊpç lìëßV ÈwØNÞk ÚA éF éÆ ÖCkD× ,ÙOìFÐçC ,ÙNpOµ Þ Clh EDOÆ :ÖoCnÊí× íÂDF olÃÛCpÊ rìZ Þk D@Ø@zÚD@ì@×
Þ ækoßiOvk íFDOÆ éF Co Ökp× EDÜV ÚA PzClÛ DÜ·× kßzÀëpeN yßiOvk ÙëpÆ ÚApÂ kßF DÜF pÊC ÚßZ ,"lz lìçCß@i@Û
."lëßzíØÛ æCpØÊ lìëßV ÈwØN Þk ÚA éF PÂÞ pç lFC DN"lëD×p¿F lìÆDN MlzÝëC DF Þ lçk ´DVoC ælz ÀëpeN

éF Co ÚD¡SëkDdC Þ oDGhC lÛCækCk oßOvk ,ælìvo(´)PìF ÐçC éØñC Þ Clh Íßvo Äëp¬ qC éÆ êoDì@w@F ⁽⁵⁾oDGhC ÝìÜaØç Þ
qC kß¥Ã×"lÛCéO¿Ê í©·F éÇÜëC Þ.kßGÛ oDGhC éÛßÊ ÝëC êCpF íëDÜ·× kßF ælz ÀëpeN íèÎC EDOÆpÊC Cpëq ,lÜÜÆ é¨pµ ÚAp@Â
ÀëpeN ÖDÇdC MDëA éÆ ÙìÜÆ ÍßGÂ PvC ÝÇØ×Þ kßz ÖDÇdC MDëA éF é¨pµ lëDF éÆ PvC íèÃ¾ oDGhC ok DèÜN oß@O@vk Ý@ëC
Þ PvC ÄÏ®× oßÆn× oßOvk Cpëq ,PwìÛ fìe¤"lzDF æl¡Û ÀëpeN ÚApÂÐ¤C éÆ P@w@ì@Û Ý@ëC p@F Ð@ì@Îk D@×C ,æl@¡@Û
¦¥i× ÚÞlF ¦ì¥iNíèÃ¾ oDGhC éF ¢ÛkCk £D¥OhC Þ ,lìÜÆ é¨pµ ÚApÂ éF Co íèÃ¾ oDGhC DèÜN éÆ koClÛí@w@ëß@Ûp@ëq
.PvC

ok PvC fëp¤ éF ÈëkrÛ ÙÆ Pvk Dë Þ fëp¤ ÚApÂ éF é¨pµ oDGhC ÚDFq éÇÜëC pF æÞÔµ

............................................
.478 £ ,íwÏW× é×Ôµ ÷ßìeÎC Ýìµ(1)
.151 £ ,2 U ,ÚDÃNC(2)
.90 £ ,oDGhÓC íÛD·×(3)
.189 - 185 £ ,1 U ,ÍDØ·ÎC rÜÆ Þ 14 £ ,3 U ,ÐGÜd ÝF lØdC lÜw×(4)
.380 £ D©Â EDOÆ ,3 U ,ÐñDvÞ(5)

156 : ée¿¤

éwìvk MDëCÞo ok pÊC éÆ PvCÖßÏ·× Þ ,PvC Ð¬DF qC Äd Þ ¹Þok qC PvCo ¦ìi¡N oß²Ü× éF oßFr× é¨pµ oßOvk éÇÜ@ëC
¢ìµCk éOzCk oDGhC ok éwìvk éF íµCk ÝØzk pÊC éÇÏF ækßGÛ ÖDÇdCÞ éÃ¾ éF «ßFp× oDGhC ok DèÜN lzDF ælz êkpGOvk Þ
pO¡ìF Þ pNêßÂkD·× Þ ClG× ½D¤ÞC ÝìÜaØç Þ ,éOznÊ Ù×C Þ öDìGÛC ¦¥Â Þ êkDÃOµC ½oD·× Þ Íß¤CéF «ßFp@× oD@G@hC ok
.PvC ækßF

éÛ PvC êkDÃOµC ÐñDw× ok DGÎDº ÚA pñD²ÛÝìÜaØç Þ lÛCækpÆ D× MDëCÞo ok ÐhCk kßèë éÆ íÏìñCpvC MDëCÞo ÙìÜìFí× CnÎ Þ
.íèÃ¾

EDF pç ok Co ÚApÂ éØëpÆ MDëA(´)PìF ÐçCÚD×D×C kßh DèÛA ok éÆ PvC íNDëCÞo ,MDëCÞo p²Û qC ÀëpeN Ölµ pË@ëk Ð@ì@Îk
éÆ êkDdA oDGhC ,MDëCÞo ÚA ok íOd ,lÛCækpÆ PñCpÂ P@vD@× p@¥@µ ok kß@Vß@×ÚAp@Â Ý@ëC ok é@a@ÛA Ý@ì@µ Þ Ä@¾Cß@×
PvC lçDz ÝëpOèF ÝëCÞ lÛCækpÆ MÞÔN PvD× p¥µ ÚApÂ ok éÆ oß®ÛA Co éëA lÜÜÆ í¾p·× ælz ÀëpeN Co ÚApÂlÜçCßhí×
.⁽¹⁾PvC ÐëÞDN Þ Ý®F ÐFDÃ× ok Þ ÐërÜN Hwd pF pìw¿N PvCælz ÍqDÛ oßV ÚÔ¾ éëA koCk éÆ DèÛA qC êoDìwF ok kCp× éÇÜëC pF

ÚDØç Ökp× Pvk ok kßVß× ÚApÂ éÆ ælz koCÞ(´)Ýì×ß¥·×éØñC pñDv Þ ÝìÜ×åØÎC pì×C qC éÆ PvC íNDëCÞo ,pËëk Ð@ì@Îk
ok Þ ,PvC ækßØÛ Ùì²ÜNkßh ¯h éF Co ÚA(´)íÏµ éÆ PvC íÛApÂ ÚA pìº éZ pÊC ,ælz ÍqDÛ Clh éìdDÛqC éÆ PvC í@ÛAp@Â
ÝìØç qC Þ.lÛkClÛ PÆoD¡× Co Mp©d ÚA lÜOhCkpJ ÚApÂPFDOÆ Þ Ùì²ÜN éF éÆ ÚDØSµ ÚD×q ok ÝìÜaØç Þ pÇ@F ß@FC ÚD@×q
."lìÛCßiF lÜÛCßhí× Ökp× éÆ oß®ÛDØç Co ÚApÂ - uDÜÎC öpÂ DØÆ CäpÂC"lÛCækß×p¾kßh ÚDì·ìz éF éÇÜëC PvC EDF

PvC Ökp× Pvk ok kßVß× ÚApÂ ÀÎDi×(´)íÏµÚApÂ éÆ æl×A pËëk MDëCÞo ÚA ok pÊC éÆ PvC ÝëC MDëCÞo ÝëC êD©OÃ@× Þ
Úkoßh ÙèF éÆ íNDëA Dë æoßv Ùç ÚA ,koCk MÞD¿N MDëA Dë Dçæoßv í©@·@F H@ì@Np@Np@²@Û qC é@Æ P@vC Ý@ëC ¢@ëD@Ü@·@×
éF Co ÚApÂ lÛÞClh ÙìO¿Ê éÆ Co í¾D¤ÞC ÚA Þ ,koClÛ ÚA êDÜ·× ÍÔOhC ok êpRC ÝëpOØÆ¢GìNpN

............................................
éÇÜëC ÚDìF qC PwNoDGµ Ý®FÞ ÐëÞDN Þ ,ælz ÍqDÛ íFßÏvC éZ Þ í²¿Î éZ éF éëA ÚÔ¾ éÇÜëC ÚDìF qC PwNoDG@µ Ð@ër@Ü@N(1)
PëCÞo"ÚßGÏÃÜë HÏÃÜ× êC CßØÏ± ÝënÎC ÙÏ·ìv Þ"éëAæoDF ok pÊC ÔS×.koClÛ ÚA ³¿Î éF êoDÆ Þ ,PwìZ éëA ÚÔ¾ qC kß@¥@Ã@×
éÇÜëC éÛ PvC DÜ·× ÝëC éëA kß¥Ã× éÆ PvC ÝëC ¢ëDÜ·×"ÚßGÏÃÜë HÏÃÜ×êC ÙèÃd lØe× ÍA CßØÏ± ÝënÎC ÙÏ·ìv"éÆ æl@×A
.lÛCéOhClÛC Co éÏØV Èë Þ lÛCækpF Pvk ÚA ok Þ ækßFælz ÍqDÛ ³¿Î ÝëC éF éëA

157 : ée¿¤

.kpFíØÛ ÝìF qC ækßØÛ Àì¤ßN ½D¤ÞC ÝëC

ok qÞp×C éÆ íÛApÂ éÇÜëC pF koCk í·®ÂPÎÓk - PvC ÀÏOi× pËëlÇë DF DèÛA Ýì×D©× éÆ lÜZ pç - oDGhC ÝëC ´ßØW× x@J
êrìZ éÇÜëC ÚÞlF ,PvC ælz ÍqDÛ(£)öDìGÛC ÙNDh pF íÎD·N êClhéìdDÛ qC éÆ PvC í@ÛAp@Â ÚD@Ø@ç P@vC Ökp@× P@vk
.lzDF éO¾o ÝìF qC ¢NDÆpF Þ oDRA Þ yCéØëpÆ ½D¤ÞCqC

:Ößv Ð¥¾
PvC ælz kDÜOvC DèÛClF ÚApÂ ok pìì»N Þ ¦ÃÛ ´ßÂÞ Þ ækDëq ´ßÂÞ Ölµ MDGRC êCpF éÆ íçßVÞ Þ éÎkC

éF ,ælz ÀëpeN ÙëpÆ ÚApÂ éÆ PvC ÝëC pFælìÃµ Co PÜv ÐçC ÝìRle× qC íOµDØV Þ éëß¡d Þ é·ìz ÝìRle@× qC êCæl@µ
kDëq êDÜ·× éF ÀëpeN D×C Þ.ækoßh ÙèF ÚA MDëA HìNpN Þ ,éO¾Dë pìì»N ÚA °D¿ÎCêCæoDJ Þ ækDO¾C ÚA qC êrìZ é@Æ D@Ü@·@× Ý@ëC
.PvC æl¡Û ÐñDÂ ÚClF ÖÔvC êDØÏµ qC êldC éÆ PwëCéì¨p¾ ÚA ok êrìZÚlz

UDWOdC êkDëq æßVÞ éF ÚA ok pìì»N Þ¦ÃÛ ´ßÂÞ pF Þ P×C ´DØVC éÏìvÞ éF ÚApÂ ok MkDëq ´ßÂÞ Ölµ pF oßÆn× ÝìRle@×
.lÛCækpÆ

Dë Þ ,MDëA í©·F Dë Þ ,Dçæoßv qC í©·F «ßÃvpF lÛoCk PÎÓk Dë éÆ ælzPëCÞo íÜv Þ é·ìz Äëp¬ qC êoDìwF oDG@hC ok - 1
,pÇF íFC ÚD×q ok ÚA êoÞA ¸ØV ¸Âß× ok ClOFC ÚDØç ok éÆ ÚA ½Þpd Dë Þ MDØÏÆ Dë ÞMÔØV qC íOØwÂ Dë Þ ,MÔØV í©·F
Þ MDëA Úlz DWFDV Þ pìì»N pF lÛoCkPÎÓk rìÛ Þ.ækDO¾C ÁD¿NC ÚDØSµ ÚD×q ok ,ÚA ÖÞk oDF êoÞA ¸ØV ¸Âß× ok ÝìÜ@a@Ø@ç Þ
.MÔØV

ÚD¡ëC qC í©·F Þ lÛCækoÞA kßh pGO·× HOÆpëDv Þ Tëld ¸×CßV ok Co DèÛA é·ìz ÝìRle× éÆ PvC oDì@w@F MD@ëCÞo Ý@ëC Þ
Þ êoDiF fìe¤ lÜÛD× ,kßh cDe¤ ok PÜv ÐçC ÝìRle× ÝìÜaØç Þ.lÛCéOwÛCkTëld oCr@ç Þk p@F ¼@ÎD@F Co D@è@ÛA kl@µ
ok ⁽¹⁾ívßÎA Þ.lÛCækpÆ ÐÃÛ ÚApìº Þ pìw¿N HOÆ Þ Tëld ¸×CßV pëDv Þ ,lØdC Þ ,íñDwÛ Þ ,kÞÞCk íFC ÝÜv Þ ,ÙÏw×fìe¤
.PvC éOwÛCk oDØz ld qC ¢ìF Co DèÛA klµ kßh pìw¿N

kßh ÝëC éÆ ,PvC ½Þp·× Àe¥×DF kß·w× ÝF éÏÎC lGµ Àe¥× ÚDì× éÆ PvC í¾ÔOhC koCß× pìº lz éO¿Ê éaÛA é@O@G@ÎC
pF ¼ÎDF rìÛ ÚA éÆ ,PvC íÛDØSµ Àe¥× DF H·Æ ÝF íFC Àe¥× ½ÔOhCkoCß× qC pìº rìÛ Þ.PvC koß× lÜZ Þ P¥z pF ¼ÎD@F
lÜZ Þ ív

............................................
.25 £ ,1 U ,íÛD·ØÎC cÞo(1)

158 : ée¿¤

ækDOvp¾ qÞo ÚA í×ÔvC kÔF oD®ÂCéF Þ éOzßÛ ÞC kßh éÆ íÛDØSµ êDçÀe¥× kßh ÚDì× ½ÔOhC ÝìÜaØç Þ.P@vC koß@×
ÚßZ ,PvC koß× XÜJ Þ ÐèZ ÚCpËëk ÍßÂ éF Þ ,koß× lÜZ Þ æDWÜJ pF¼ÎDF - kß·wÎC l·v ok - uÞÞD¬ ÝFC ÍßÂ éF éÆ P@vC
.PvC éOzClèËÛ éÜël×ok Co íÇë Þ ækDOvp¾ ÝëpeF Þ ÝØë ,é¾ßÆ ,æp¥F ,éÇ× ,ÖDz éF éOzßÛ Àe¥× P¿çDë Þ XÜJ ÚDØSµ

(pÇF íFC ÚD×q)ÍÞC æoÞk êDçÀe¥× Þ íÛDØSµêDçÀe¥× ÚDì× HìNpN p²Û qC éÆ PvC í¾ÔOhC pìº lz ÐÃÛ éaÛA rì@Û Þ
ÍDd Þ ,PzCk oCpÂ Ýìò× êDçæoßv ÞrV PñCpF æoßv Þ íÛDS× êDçæoßv ÞrV ÍÞC oDF¸ØV ok ÍD¿ÛC æoßv Cp@ëq ,koCk kß@VÞ
.konÊí× ælÜÛCßhp²Û qC êkÞq éF ¢OëCÞo Þ ,éO¾pÊ oCpÂ ÍCß¬ êDçæoßv ÞrV æoßv Þk pç ÖÞk ¸ØV okéÇÛA

ok Dçæoßv HìNpN ,MDëCÞo Hwd pF ÚßZ ,koCk kßVÞ Dçæoßv HìNpN ok éÆ PvC í¾ÔOhC pìº lz éO¿Ê ÚßÜÆDN éa@ÛA qD@F
.PvC ÚDØSµ Àe¥× ok éÆ PvC íGìNpN pìº H·ÆÝF íFC Àe¥× Þ kß·w× ÝF éÏÎC lGµ Àe¥×

Ýì·FDN Þ éFDe¤ qC éÆ PvC í¾Þp·×pìº êDèOñCpÂ Cpëq ,koCk kßVÞ DçPñCpÂ ÚDì× ok éÆ PvC í¾ÔOhC pìº Ýì@Ü@a@Ø@ç Þ
.kßzí× ¼ÎDF ÚA qC ¢ìF Dë oCrç éF ÙìÜÆ EDwd Co DèÛA éØç pÊCéÆ koCk ½ÔOhC ½Þp·× PñCpÂ DF éÆ ælzPëCÞo

Þ kßz êoÞA ¸ØV Öß¥·× pìº Pvk éFíÛApÂ lÛCkí× lì·F ÐÃµ éÆ ÚDìF ÝëC éF ,PvC íÏÃµ oDGOµC ÚD¡@ëC ÖÞk Ð@ì@Îk - 2
.lëA ok oDÆ qC ¸ÂCÞ Ä¾Cß× DÜìµÞ lzDF éOzClÛ kßVÞ ÚA ok í®Ïº Þ æDGOzC bìç

l×AíØÛ ÚÞpìF Þ ,kpÆ êpìÊæoDÜÆ Ökp× qC(£)ClhÍßvo PÏdo qC l·F(´)í@Ï@µ :é@Æ ⁽¹⁾é¤Dh Þ é×Dµ qC PvC íOëCÞo - 3
éÆ PvCíÛApÂ ÚDØç ÝëC éÆ kpÆ ÖÔµC Þ ,kCk éñCoC Ökp× éF Co ÚA æDËÛA kßØÛ êoÞA ¸ØV Co ÚApÂéÇÛA D@N qD@Ø@Û êCp@F p@Ë@×
éÆ íÛApÂ éF Þ ,lÜO¾pënKÛ Co ÞC ÚApÂ Þ lÛkpÆko Co ÞC Ökp×.ÖkpÆ êoÞA ¸ØV Co ÚA Ý× Þ ækß×p¾ ÍqDÛ ypGØ»ìJ pF lÛÞCl@h
.lÛkpÆ öD¿OÆC kßF ækpÆ ¸ØV PFDR ÝF lëq

ÝëC éÆ lÜÆ ÖÔµC ækoÞA Co ÚApÂ EDÜV ÚA éÆPzClÛ DÜ·× Ô¤C Þ PzClÛ íÜ·× ½pd ÝëC lÛkßF Ùç Ýìµ ÚApÂ Þk ÝëC pÊC Þ
íÎD·N êClh éÆ PvC íÛApÂ ÚDØç

............................................
.481 £ ,2 U ,ÝëlÎC ÍDØÆ Þ 218 £ ,5 U ,ÐGÜd ÝF lØdC lÜw×(1)

159 : ée¿¤

CnÎ Þ ,kßF éÏÎC EDOÆ éF ÚDÛDØÏw× ÝëpNDÛCk(£)ClhÍßvo qC l·F(´)íÏµ ÙìÛCkí× éÇÜëC DF ,ækßØÛ ÍqDÛ ÖpÆC pGØ@»@ì@J p@F
íÏµ DF Äd Þ PvC Äd DF íÏµ" :ækß×p¾ EDÜVÚA Äd ok æÞÔµ Þ ækCk ´DVoC ÞC éF Co Ökp× ÝìÏÃR Tëld ok(£)ClhÍß@vo
."PvC

go Ð·ÜÎDF Ð·ÜÎC ÄFD¬ Þ kßzí× ¸ÂCÞælz ¸ÂCÞ ÐìñCpvC íÜF ok éaÛA rìÛ P×C ÝëC ok :lëßÊí@× é@Æ P@vC í@ND@ëCÞo - 4
,koCk fëp¥N ÚClF D× MDëCÞo Þ ÚApÂ éÆ kßF ÚD¡FDOÆ ÀëpeN kDO¾C ÁD¿NCÐìñCpvC íÜF ok éÆ íëDçrì@Z qC í@Ç@ë Þ l@çkí@×
ok Pvok MDëCÞo ÚA éÛ pÊÞ)kßz ÀëpeN lëDF Ùç ÙëpÆ ÚApÂ íÜ·ëP×C ÝëC EDOÆ Þ lO¿ìF ÁD¿NC Ùç P×C ÝëCok lëDF përÊD@Û
.(lëAíØÛ

éF HVÞ Co éOznÊ ÖCßÂC êDçPÜv êkÞq éF :kß×p¾(£)Clh Íßvo éÆ ækpÆ PëCÞo êolh lì·v íFC qC êoDiF fìe¤ ok
.lëÞoí× Ùç DØz ,lÜzDF éO¾o oDØvßv gCoßv éF DèÛA pÊC íOd ,kpÆ lìçCßh êÞpìJ ´ComéF ´Com Þ ,HVÞ

.?⁽¹⁾Co íwÆ éZ xJ :kß×p¾?ÙìÜÆí× êÞpìJ Co kßh êoD¥Û Þ kßèë ÚCokD× Þ olJ(£)éÏÎC Íßvo Dë ÙìO¿Ê

Þ - lz ÐÃÛ ¢OëCÞo ÔGÂ éÆ - êolh lì·víFC lÜÛD× éFDe¤ qC êCælµ qC Tëld ¸×CßV ok Þ PvC ªì¿Ow× P@ëCÞo Ý@ëC
ÝF kClz ,£Dµ ÝF ÞpØµ Þ ,½ßµ ÝF pØµ ,l·v ÝF Ðèv ,kß·w× ÝF éÏÎC lGµ ,é¿ënd ,uDGµ ÝFC ,pØµ éÏÎC lGµ ,æpëpç íFC
.lÛCækpÆ ÐÃÛ íÜ·ØÎC HëpÂ íNCoDGµ ok ,kClz ÝF koßOw×Þ uÞC

éÇÛDÜaØç.ælzPëCÞo(£)Clh Íßvo qC(´)PìF ÐçC ÚD×D×C êCælµ qC é·ìz Áp¬ qC ªì¿Ow× oß®F PëCÞo Ý@ëC r@ì@Û Þ
ß× éF ß×Þ Ð·ÜÎDF Ð·ÜÎC ÄFD¬ rìÛ DØz lÜO¾o ÚDìÜì¡ìJ éÆ íçCo :ækß×p¾ éÆ ækoÞA EDÜV ÚA qC kß@hp@ì@w@¿@N ok í@Ø@Â
gCoßv éF DèÛA pÊC éÆ DWÛA DN ,lì@Ü@Æí@Ø@Û í®@i@NÙ@ç ⁽²⁾"´DF"Èë Þ ´Com Èë Þ HVÞ Èë Co ÚDÛA æCo íOd Þ P¾o lìçCßh
?PvCêoD¥Û Þ kßèë ,ÚDËOznÊ qC DØz kß¥Ã×(£)éÏÎC Íßvo Dë lÛlìvpJ.P¾olìçCßh Ùç DØz lÜzDF éO¾o êoD@Ø@vß@v
êpËëk qC xJ íÇë Co ÖÔvC êDçrëÞA Pvk Þ æÞpµ êkÞrF?PwìÆ xJ :kß×p¾

............................................
.126 £ ,9 U ,êoDiF fìe¤(1)
.lÜëßÊí×"´DF" ,lzDF ælz ælì¡Æ ½p¬ Þk qC íOÂÞ ok Co qDF Pvk Þk ÚDì× éÏ¤D¾(2)

160 : ée¿¤

éÆ êrìZ ÝìÎÞC Þ kpÆ lìçCßh æoDJÚA ok Úlz kDëq éF ÚApÂ ÀëpeN ´ßÂÞ Ölµ MDGRC êCpF ´DØVC éF ÍÓlOvC À·¨ ÚDì@F
.⁽¹⁾PvCqDØÛ DèÛA ÝëphA Þ PÛD×C lìçkí× Pvk qC Co ÚA

êCpF ,éÎßhl× PvC íOWd ,P×C ´DØVCéÆ PvC ÝëC ,ækDëq éF ÀëpeN Ölµ pF P×C ´DØVC éF ÚD¡ëC ÍÓlOvC qC ECß@V D@×C
.PvC oÞk ÖrÏOw× ¢ÛkßF PWd éÇÜëC

íµpzPWd Èë ÚCßÜµ éF Co ´DØVC éÆíÛDwÆ ÚA éÇÏF ,PwìÛ íÜìÃë íÏÃµ PWd kßh êkßh éF ´DØVC :éÇÜ@ëC f@ì@¨ß@N
ok Þ(í·®Â éÛ)kßF lçCßh íÜ± êkDÃOµC ¯Ã¾ lzDF ÚDwÛC êCpF oÞA kDÃOµCéÆ íNoß¤ ok éÇÜëC éF lÜÏñDÂ lÜÛCkí× pGO@·@×
.lzDFí× ÚDwÇë Ð¥e× Þ ÍßÃÜ× ´DØVCéÎDw× ÝëC

éÆ éaÛA éÇÜëC êCpF ,lÛCækpÆ æDGOzC ,PvC oÞA ¸®Â Ð¥e× ´DØVC lÛCéO¿Ê Þ éOzCnÊ Áp¾ Þk ÚA ÚDì× í©@·@F é@Ç@Ü@ëC Þ
qC ¢ìF éÇÜëC ok ÍCßÂC kDdA Þ ,PwìÛ kßzí× Ð¤Dd ÍCßÂC Èë Èë qCéÆ íëDçkDÃOµC ´ßØW× qC ¢ìF lÜÆí× ækD¾C ´DØ@VC
¸®Â éÇÜëC éÛ lÜÆ PëßÃNCo Ý± éÆ koClÛ pRC ÝëC qC ¢ìF pËëlÇë éF ÍCßÂC ÖDØ©ÛC Þ lÛpËëlÇë ÐS× lÜÜÆí@Ø@ÛækD@¾C Ý@±
.lzDF ækßF éÜ²× lÜZ qC HÆp× êkDÃOµC éÇÜëC éÛ ,Ý± DF pëD»× Þ ¯ìwF PvC í¤ß¥i× kDÃOµC ,¸®Â Cpëq ,koÞDìF

Þ ,ÙëoÞA PvlF Ä¾Cß× ÍßÂ év ÞÍßÂ Þk Þ ÍßÂ Èë ækßØÛ ¸GON Co ÍCßÂC D× kßh éÆ PvC Ð@¥@e@× ´D@Ø@VC ok Ý@ëC æqD@N
éÜ²× éÆ koClÛ pRC ÝëC qC ¢ìF ¸GON ÝëC ÙìO¿Ê éÆ oß®ÛDØç Þ.PwìÛí¿ÎDi× ÍßÂ éÎDw× ok éÆ kßz ÚDØ×ßÏ·× DN ÝìÜaØç
Þ lÜÜÆ ÐÃÛ D× êCpFTeF Þ ÙÏµ ÐçC qC ÚCpËëk éÆ íµDØVC D×C Þ.lÜÆíØÛ ¸®Â ækD¾C íÎÞ lÜ@Æ È@ëkr@Û¸®@Â é@F Co í@×kA
qC ¢ìF éÆ PvC ldCÞ pGh Þ PëCÞo Èë éÎrÜ× éF Cpëq ,PvCpNÝzÞo ¢ëoDGOµC íF éÆ"PvC íµDØVC HÏ®× ÚÔ¾"lÜ@ëß@Ë@F
.koClÛ êpRC Ý± ækD¾C

ÐÃÛ éÆ PvC êpGh ÔS× PÜv ÐçC krÛ yoDGOµCÐìÎk éÆ íµpz Þ íÜ± PvC íOWd ´DØVC éÆ lz ÝëC ÖÔÆ Ð¤Dd x@J
ÍßÂ Dë éÆPvC ÝëC éF é·ìz krÛ Þ"lÜÆíØÛ ´DØVC Þ ÁD¿NC PÎÔ¨ Þ D®h pF Ý× P×C" :ækß×p¾(£)Clh Íßvo éÆ lÜÜÆí@×
.kßz Öß¥·× ÍßÂ qC À¡Æ êCéÛßÊéF Ýì·ØW× ÍßÂ qC Dë Þ lzDF Ýì·ØW× ÍCßÂC ÚDì× ok(´)Öß¥·×

pGØ»ìJ)Öß¥·× ÍßÂ pF ½ßÂß× ,¢Ï¥e× éZ Þ ¢ÎßÃÜ× éZ ´DØVC PìWd xJ

............................................
.413 £ ,2 U ,íØÂ pìw¿N(1)

161 : ée¿¤

Pe¤ Þ ,MßGÛ pF ½ßÂß× rìÛ ÚA éÆ ,PvC(ÖD×C ÞPÎÓk Þ lÜv p²Û qC ÚApÂ ok ÀëpeN ´ßÂÞ pF ÍCk MDëCÞo oß¥Â Þ À·@¨
qC ÚApÂ MD¿¤ ÙìO¿Ê éÆ í¿ëpeN ÚA.PvC ÀëpeN qC ¢OìÛß¥× Þ ÚApÂ P×Ôvp@F À@Âß@O@× p@¥@µ Ý@ëC ok Ù@ç Mß@G@Û
ÙNDh MßGÛ êCpF êlëÞDV Þ ælÛqærW·× ÙëpÆ ÚApÂ qC pìº ÚßZ ,kpGF ÝìF qC Co qDWµC D¤ß¥i× Þ Ð¥¾ ÍßÂ Þ PëClçÐìG@Â
Dë Þ ækDëq éF ÀëpeN ÍDØOdC éF Þ kßzí× ækpØz p¥µ ÝëC ok EDÜV ÚA ærW·×éÆ PvC ÚApÂ DèÜN Þ ,Pwì@Û(£)öD@ì@G@ÛÓC
¦ÎDh ÖÔÆ PvC ÚApÂok éaÛA éÆ ÙìÛCkíØÛ ÚßZ ,lÛD×íØÛ íÂDF ærW·× ÝëC éF íÂßRÞ êpËëk íÛßÊpÊk pç DëÞ é@¥@ì@Ã@Û
kßF ÝëC.lO¾Cí× PìWd qC Ùç ´DØVC ,PìWd «ßÃv DF Þ ,lO¾Cí× PìWd qC ÚApÂ ,ÀëpeN Moß¤ ok xJ.é@Û D@ëP@vCl@h
.PvC oÞk ÖrÏOw× ¢ÛkßF PWd éÆ éÎßhl× PvC íOWd´DØVC ÙìO¿Ê éÆ éaÛA êDÜ·×

PvC jëoDN MDëoÞp¨ qC ÚDÛDØÏw× D× ÚDì×ok ÖÔvC pGØ»ìJ pF ÍqDÛ íÛApÂ kßVÞ éÆ lìO¿Ê TeF ÍÞC ok DØz :P¿Ê lìçCßh
.PwìÛ ÝììGÜÎC ÙNDh MßGÛ Þ ÚApÂ PìWd MDGRC pF ½ßÂß×´DØVC PìWd pËëk í¾CpOµC ÝìÜZ DF Þ

ækDëq ÍDØOdC pËëk éÆ kßzíØÛ TµDF ,PvCí·ÂCÞ ÚApÂ pF ÐØO¡× PvD× Pvk ok éaÛA éÇÜëC ½p¤ :ÙìëßÊí× ECßV ok
ÚA qC xJ Þ öDìGÛÓC ÙNDh MßGÛ :lÜÛD× íGÏ®× MDGRC ok éÆ êCæoßv Dë Þ éÏØV DëÞ éëA pç ok qDF ,ÙìçlÛ Co pìì»N Þ ÚD¥@Ã@Û Þ
.kkpÊí× ¯ÂDvPìWd qC íÏÆ éF ÚApÂ Þ Ùìçkí× Co ÀëpeN ÍDØOdC ÙìzDF ÚA éF UDOe× ÚA ÍDS×C Þ´DØVC

,PvC oDGhC ÚA kßh ÚkßGÛ PWd ÖrÏOw×ÚApÂ ÀëpeN MDGRC êCpF oDGhC éF ÈwØN :ÓÞC éÇÜëC ÍÞC Ðì@Îk qC j@vD@J D@×C Þ
éF lvo éZ DN lÛD×íØÛ íÂDF öDìGÛÓC ÙNDh MßGÛ pF íÏìÎk ÚApÂ Úlz ÀëpeN DFCpëq) ,ÙëkpÆ ÚDìF ´DØVC ok éÆ êoÞk pì²@Û
.(ÚD¡ëC oDGhC PìWd Þ ÚD×D×CP×D×C

jëoDN ok Þ lëßWF ÈwØN ÚA éF jëoDN okD¥×qC íÇë ÚCßÜµ éF lÛCßNí× DèÜN lÜÆí× ÍÓlOvC oßÆn× oDGhC éF éÆ íwÆ x@J
ÚA qC Èë bìç ok ÐÃµ Þ ,koClÛ kßVÞ kßz ÝìÃë Þ ÙÏµ lì¿× éÆ í·®Â ÝñCpÂ DFæCpØç êol¥× Dë Þ êpNCßO× ol¥× bìç Ùç
Þ ,PÎÓk ok p¤DÂ Dë Þ PvClÜv ok Àì·¨ Dë éÆ PvC kDdA êoDGhC éØç Pwç éZ pç ÚßZ ,PwìÛ ÍßGÂ éF oßGW×okD¥@×
.lÜÆíØÛ ækD¾C Ý± qC ¢ìF æqDN PvC pØdC PëpGÆ ÚßZíFDëDÛ ok éÆ PÎÓk íÜzÞo Þ lÜvPe¤ §p¾ éF Dë

ok éwìvk Þ Ð·V qC ÝÇìÎ ,PvC ÝzÞo ¢OÎÓk Þ fìe¤ ylÜv éÇÜëC ßÊ Cpëq

162 : ée¿¤

kßh í·ÂCÞ oDGhC qC éÆ ælz éwìvkéÛCpçD× olÃÛA lz éwìvk D× oDGhC ÚDì× ok kßèëPvlF éÆ êoDGhC ÚßZ ,PwìÛ ÚD×C
oßÆn× oDGhC ÙëonËF éÆ DèÜëC éØç qC.PwìÛ kDØOµC ÐFDÂ lzDGÛ éwìvkÞ Ð·V qC ÝØëC éÆ Ùç êpGh Þ ,PwìÛ rìØN ÐFDÂ D×
p¬DiF éÇÜëC qC éOznÊ ,PwìÛ íÛApÂ Ù²Û éF éìGz éVÞ bìç éF éÆ ækDO¾C ÚApÂ qC éÆ lçkí× ÚD¡Û Co íëDçæoßvÞ D@çé@ëA
.PvC kÞkp× ÚApÂ DF ¢O¿ÎDi×

lìÜÆ é·VCp× pÊC Cpëq ,PvD× oDO¿Ê Ál¥×DèÛA êDçlÜv éF é·VCp× ,PvC Àì·¨ oDGhC ÚA pO¡ìF lÜv ÙìO¿Ê éÇÜëC D@×C Þ
olÃÛA PvC ÙÎDv éÆ ÙèÛA ,lÜ¿ì·¨ lÜv ÍDVo Dë Þ ,lÛlÜv ælëpF Þ ´ß®Ã× DëÞ ,lÛoClÛ lÜv Ô¤C Þ lÜÏvp× Dë lëk lìçCßh
.PwìÛ kDØOµC ÐFDÂ éÆ PvCrìZDÛ Þ ÙÆ

lÛCækoÞA ,lÛCækoÞA Co ÚApÂ éëA pÊC DèÛA qC êoDìwFéÆ PvC ÝëC ¢ÏìÎk ,lÛp¤DÂ PÎÓk ok DèÛA qC êCæoDJ ÙìO¿Ê éÆ Ùç Ý@ëC Þ
"éëA Ðëmok(´)ÍÞC ÝweÎC í@FC qC ⁽¹⁾í¾DÆ é¨Þo ok éÆ íOëCÞo lÜÛD× ,æl¡Û ÍqDÛ oß®ÜëCéëA lÜëßËF éÇÜëC éÛ ,lÜÜÆ pìw¿N éÆ
Ùèw¿ÛC í¾ ÙèÎ ÐÂ Þ(ECn·ÎC ÙèÎ ÄGv Þ öDÃ¡ÎCøØÏÆ ÙèìÏµ PÃGv lÃ¾)ÙèÜµ §pµD¾ ÙèFßÏÂ í¾ D× éÏÎC ÙÏ·ë ÝënÎC ÈòÎÞC
.PvC ælz ækoÞA pìw¿N ÚCßÜµéF rOÛCpJ ÝìF éÏØV éÆ PvC"D»ìÏF ÓßÂ

DØµ)Cß¨p·N Þ(p×ÓC)CÞßÏN ÚC" :ækß×p¾"Cß¨p·N ÞC CÞßÏNÚC Þ"éëA pìw¿@N ok(´)ÁkD@¤ ÖD@×C qC ⁽²⁾í¾DÆ ok éÆ íOëCÞo lÜÛD× Þ
Þ.éëA ÞrV éÛ ,PvC fì¨ßN Þ pìw¿N ÚCßÜµ éF rOÛCpJ ÝìF MÔØV éÆ"CpìGhÚßÏ@Ø@·@N D@Ø@F ÚD@Æ é@Ï@ÎC ÚD@¾(é@F Ù@è@Np@×C
.lÛCækpØz ÀëpeN MDëCÞo ÞrV ÚDëDÂA éÆ êpËëk êpìw¿N MDëCÞoÝìÜaØç

ÚApÂ ÀëpeN éÎkC ÞrV Co DèÛA ÚDëDÂA Þ ,lÜÆí×ÚDìF Co MDëA ÍÞrÛ HGv éÆ êoDØzíF MDëCÞo PvC EDF Ý@ëC é@F Ä@e@Ï@× Þ
éÇÛA ÍDd Þ"(íÏµ í¾)ÈìÎC ÍrÛC D× ¼ÏF ÍßvpÎC DèëC Dë" :PvC oß®ÜëC éëA Ý@ëC :l@ëD@×p@¾í@×⁽³⁾éÆ íNDëCÞo lÜÛD× ,lÛCækpØz
.PvC ælz ÍqDÛ EDÜV ÚA Äd ok éëA lëD×p¿FlçCßhí× éÇÏF ,ækßF ÚApÂ ÞrV"íÏµ í¾"éØÏÆ lëßËF lçCßhíØÛ PëCÞo

............................................
.3 c ,387 £ ,1 U ,ÚDçpF pìw¿N(1)
.í¾DÆ Íß¤C qC ÐÃÜF 619 c 561 £ ,1 U ,ÝìÏÃSÎC oßÛ(2)
.301 c ,301 £ ,1 U ,ÝìÏÃSÎC oßÛ(3)

163 : ée¿¤

¢ÎrÜ× ok P¡J ,lÛlìvoí×(£)Clh Íßvo P×lh íOÂÞ ÙìØ@N í@Ü@F ÚD@ÊkD@O@vp@¾ :koCk é@Æ ⁽¹⁾íNDëCÞo ÝìÜaØç Þ
:ækpÆ ÐÃÛ ÝìÜZ ÝëC ælz ÍqDÛ koß× ÝëC ok éÆ Co êCéëA æDËÛA.DìF ÚÞpìF D× PÂÞ pvéF éÆ lÛkqí× Cl¤ Þ lÛkDOwëCí×
Þ ækßF éëA örV ÙìØN ßÜF éØÏÆ éÆ lÜOzClÜJÚDëDÂA æDËÛA"ÚßÏÃ·ë Ó ÙçpSÆC(ÙìØN ßÜF)MCpWeÎC öCoÞ Ý× ÈÛÞkDÜë Ýën@ÎC ÚC"
.PvC ælz ¯ÂDv

lÜÛD× ,PvC ælz koCÞ(ÄëkD¥× pF ÚA MDìÏÆÄìG®N)ÚApÂ êpV ok éÆ êpËëk oDØz íF MDëCÞo PvC EDF ÝëC éF ÄeÏ× qD@F
íÇë ÚDìF oß²Ü× éF"ÙèÃd lØe× ÍA"éÏØV éÆ æl×A"(ÙèÃd lØe× ÍA)CßØÏ±ÝënÎC ÙÏ·@ì@v Þ"é@ëA Ð@ëm ok é@Æ ⁽²⁾íOëCÞo
Þ íÏµ PëÓÞ í¾)éÎßvo Þ éÏÎC¸®ë Ý× Þ"éëA £ß@¥@h ok é@Æ ⁽³⁾íOëCÞo Þ.éëA ÝO× ÚCßÜµ éF éÛ ,ælz ækoÞA ÙÏ± ÄëkD¥×qC
.PvC kDëq oDìwFMDëCÞo éÛßÊ ÝëC Þ"DØì²µ Cqß¾ qD¾ lÃ¾(æl·F Ý× øØñÓC

ÖDËÜç ok Ökp× DN ,lëDØÛí× é¾D¨C ÚA éF íëDµkDë Þ êpÆm lÜÆí× pìw¿N Co êCéëA íOÂÞ éÆ íNDëCÞo PwFDF ÝëC éF ÄeÏ× qD@F
êlOè× ÝF rër·ÎC lGµ qC kßh lÜv é@F ⁽⁴⁾í¾DÆ ok éÇÛDÜaØç ,lÜÛCßiF Co Dµk Þ pÆmÚA ,ækßØÛ PëDµo Co EkC éëA ÚA ÚlÛCßh
:kß×p¾ ÖlìvpJ lìdßN æoßv æoDF ok(´)D¨o Mp©d qC P¿Ê éÆ ækpÆPëCÞo
ÖkpÆ §pµ :PvC ækpÆ é¾D¨C æDËÛA.PvCéOhDÜz Co lìdßN lzDF éOzCk ÚDØëC ÚA éF Þ Co ldC éÏÎC ßç ÐÂ lÛCßiF x@Æ p@ç"
éÎ ÝÇë ÙÎ Þ lÎßë ÙÎ Þ lÏë ÙÎ lØ¥ÎC éÏÎC ,ldC éÏÎC ßç ÐÂ" :lÜÛCßhí× Co ÚA Ökp×éÆ oß®ÛDØç :kß×p¾?Co ÚA ÙìÛCßiF oß®Z
."íFo éÏÎC ÈÎnÆ íFo éÏÎC ÈÎnÆldC Cß¿Æ

ÀëpeN éÎkC qC Co DèÛA ÚDëDÂA Þ ælz koCÞêCéëA °D¿ÎC EDF ok éÆ kpØz Co íNDëCÞo lëDF ÚDëDÂA éÎÓlÎC p¤DÂ é@ÎkC Þr@V r@ì@Û Þ
Þ" :PvC oß®ÜëC éëA koCk"øÎmC ÙOÛC Þ olGF éÏÎC ÙÆp¥Û lÃÎ Þ"éëA éF «ßFp×MDëCÞo êCæoD@J ok é@Æ ⁽⁵⁾íOëCÞo lÜÛD× ,lÛCækpØz
"öD¿·¨ ÙOÛC Þ olGFéÏÎC ÙÆp¥Û lÃÎ

............................................
.1 c ,204 £ ,4 U ,ÚDçpF pìw¿N(1)
.4 c ,194 £ ,3 U ,ÚDçpF pìw¿N(2)
.1 c ,340 £ ,3 U ,ÚDçpF pìw¿N(3)
.5 c ,523 £ ,4 U ,ÚDçpF pìw¿N(4)
.1 c ,310 £ ,1 U ,ÚDçpF pìw¿N(5)

164 : ée¿¤

."ÐìÏÂ ÙOÛC Þ olGF éÏÎC ÙÆp¥Û lÃÎ Þ"æl×A pËëk ⁽¹⁾í©·F ok Þ

D@è@@ÛA qC ⁽²⁾í©·F ok éÇÜëC MkDèz éF ,PvC DÜ·× éF éëA pìw¿N ,oß²Ü× ,éÇÜëC pF lzDF éÜëpÂ kßh DwF éZ MD¾ÔOhC ÝëC Þ
.kßØÛ Àì¤ßN PÎm À¤Þ éF Þ lì×DÛ ÐìÎm PvC(£)Clh Íßvo ÚD¡ëCqC íÇë éÆ Co olF EDe¤C PwìÛ cÔ¤ :éÆ æl×A

kßh ÚDì× ok éÆ MDëCÞo ÝëC qC DwF éZÞ.ÐìÎm Þ oCßh éÛ PvC ÚCßNDÛ Þ ÙÆ Pì·ØV é¿ëpz éëA ok"øÎmC"³¿Î qC oß²@Ü@× x@J
qC ækoCÞ MDëCÞo lÜÛD× ,lÛC¯ÂDv oDGOµC éVok qC(§oD·N ÖDËÜç ok MDëCÞo ¯ÂDwN)íÏÆ ÙÇd éF éÆ PvC í¾DÜN Þ §oD·N DèÛA
íÇë ok ækßF éZ oßÆn× éëA éÇÜëCÚDìF ok æDËÛA ækDO¾C Þ ækßF oDwËÜv ÙÇd êCpF ÚApÂ ok êCéëA éÇÜëC ok é×Dµ Þ é¤DhÁp¬
DØOd lëDF lÛkpÆ DÛq ÚqpìJ Þ kp×pìJ íOÂÞ - ÷ßè¡ÎC Dì©Â DØèÛD¾øOGÎC DØçßØVoD¾ øiì¡ÎC Þ jì¡ÎC íÛq CmC" :æl×A Ý@ì@Ü@Z
CmC øiì@¡@ÎC Þ j@ì@¡@ÎC" :æl@×A Ý@ì@Ü@Z p@Ë@ëk ⁽³⁾í©·F ok Þ."lÛCækpÆ Co kßh íÛCpNßèz éÃG¬ÝëC Cpëq lÛßz oDwËÜv
kßh íÛCpNßèz DèÛA ÚßZlÛßz oDwËÜv DØOd lëDF lÜÜÆ DÛq pÊC ÚqpìJ Þ kp×pìJ - ÷ßè¡ÎC Dì©Â DØèÛD¾ øOGÎC DØçßØVoD¾DìÛq
."ÙìÇd ÙìÏµ éÏÎC Þ éÏÎC Ý× ÓDÇÛ" :æl×A éëA phA ok pË@ëk ⁽⁵⁾í©·Fok Þ."÷nÏÎC Ý× Dì©Â DØF Þ" :æl×A ⁽⁴⁾í©·F ok Þ."lÛCækpÆ Co
."ÙìÇd rërµ éÏÎC Þ éÏÎC Ý× ÓDÇÛ"æl×AyphA ok ⁽⁶⁾í©·F ok Þ

ßç ÓC éÎC Ó éÏÎC" :æl×A Ýì@Ü@Z D@è@ÛA qC⁽⁸⁾í©·F ok Þ ælìvo yCæoDF ok íNDëCÞo éÆ
Ô¾ ÷kDè¡ÎC Þ Hì»ÎC ÙÎDµ êpSÎC PeN D× Þ DØèÜìF D× Þ)§oÓCí¾ D× Þ MCßØwÎC í¾ D× éÎ ÖßÛ Ó Þ øÜv ænhDN Ó ÖßìÃÎC íeÎC
Ý×(CldC éGìº íÏµ pè²ë

............................................
.133 c ,196 £ ,1 U ,ízDìµ pìw¿N(1)
.498 £ ,2 U ,ÚDìGÎC ¸ØW×(2)
.414 £ ,êlÏV 5 æoÞk qC 3 U ,í¾D¤ pìw¿N(3)
.25 £ ,2 U ,ÚDÃNÓC(4)
.95 £ ,2 U ,íØÂ pìw¿N(5)
.79 £ ,18 U ,íÛD·ØÎC cÞo pìw¿N(6)
ok éÆ oß®ÛA éÛ ,kßF ælz ÍqDÛæl×A PëCÞo ok éÆ oß®ÜëC ívpÇÎC øëA éÆ PvC ÝëC"ÐërÜOÎC íÏµ ívpÇÎC øëA"qC oß²@Ü@×(7)
."ÐërÜOÎC íÏµ ívpÇÎC øëA"éF ælz ½Þp·× æl×A PëCÞo ok éÆ íNoß¥F éëA æDËÛA PvC íÏ·¾ ÚApÂ
.290 £ ,í¾DÆ é¨Þo(8)

165 : ée¿¤

ênÎC CmPëCÞo ÝëC ÍßGÂ pF HNpO× Ùè× MCoÞle× Þ ÖqCßÎ Þ ÚApÂ ÚDÜØzk ¯vßN ÀëpeN pF ÍCk MDëCÞo Ð·V Þ é@w@ì@vk
éëA phA ok Co"ÝìØÎD·ÎC Eo éÏÎ lØeÎC"éÏØVpËëk ⁽¹⁾í©·F ok Þ."(ÝìØÎD·ÎC Eo éÏÎ lØeÎC Þ)Ùì²·ÎC íÏ·ÎC ßç Þ...ælÜµ ¸¿¡ë
.ækoÞA"ÚÞlÎDh Dèì¾ Ùç"éÏØV qC l·F Ößv

ÝØdpÎC ÷kDè¡ÎC Þ Hì»ÎC ÙÎDµêpSÎC PeN D× Þ DØèÜìF D× Þ)§oÓC í¾ D× Þ MCßØwÎC í¾ D× éÎ" :æl×A Ý@ì@Ü@Z ⁽²⁾í©·F ok
Þ ÍÔWÎC Þm §oÓC Þ MCßØwÎC ¸ëlF ÙìdpÎC(ÝØdpÎC ÷kDè¡ÎC ÞHì»ÎC ÙÎDµ" :æl×A oß®ÜëC pËëk í©@·@F ok Þ."...Ù@ì@dp@ÎC
."ÙìÇeÎC rër·ÎC ÷kDè¡ÎC Þ Hì»ÎC ÙÎDµ" :æl×A pËëk í©·Fok Þ"Ùì²·ÎC yp·ÎC Eo ÖCpÆÓC

ok MDëCÞo ÝëC ÚßZ lÛDvoíØÛ íñDV éF op¨lz ÐÃÛ éÆ íNDëA ok MDëCÞo ½ÔOhC"éÆ lÛCéO¿Ê ÝìRle× qC í©·F é@Ç@Ü@ëC Þ
Co DèÛA PÎÓk À·¨ ÚApÂ Úlz ÀëpeN ok oßÆn× MDëCÞo ÁD¿NC ÚßZ.PvC ¯ÏºÞ kÞkp×"lÛoCk ÁD¿NC ÚAp@Â À@ëp@e@N Ð@¤C
.lÜÆí× ¸¾k Co êpËëk DèÛA qC Èë pç Þ lÜÆíØÛÚCpGV

Þ kDWëC Þ PÃÏh éF «ßFp× MDëCÞo éF íwÆpÊC éÆ PvC íGÏ®× ,ælz ¸ëDz MDëCÞo ok Ð·V Þ éwìvk ÙìO¿Ê é@Ç@Ü@ëC D@×C Þ
é·VCp× ÖÔvC ol¤ ok é·ÂCÞ QkCßd Þ ,MDëA pìvD¿N ok ækoCÞ oDGhC éF ÝìÜaØçÞ ,éOznÊ êDèO×C Þ ÀÏv êDìG@ÛC ¦@¥@Â
ækpÆ ÖCpd ÚDÜØzk Ù¡Z pFCo ECßh ÖÔvC qC éÆ êrìZ ÝëpOÊorF ÚßZ ,lÛD×íØÛ íÂDF ¢ëCpF ÚA ok ,êlëkpNbìç lëDØ@Û
êDJ qC ÚA oDRA ÚkpF ÝìF qC Þ ÚA ÚCqÞp¾ éÏ·z ÚkpÆ¹Þp¾ ÙÆ Þ ÚA oßÛ ÚkpÆ yß@×D@h qC é@²@e@Î È@ë í@O@d ÚD@¡@ëC Þ
éÆ PwëCé·ÏÂ.PvC ÖÔvC êCpF lëlz íÜÆo Þ ¸ìÜ× í¿èÆ éÆ PvC ÙëpÆ ÚApÂêoA.PvC Ùëp@Æ ÚAp@Â ,l@Ü@Ü@ì@¡@Ûí@Ø@Û
éÆ lÛkßF ælìØè¾ Eßh ÚDÜØzk ,êoA.PvC Ý¥eO× ÚA ok Mßµk kCß× Þ MßGÛ lëÞDV Þ ælÛq lÜv Þ íÜëk ½oD·×¸@ì@Ø@V
Ð¬DF êpv kok ÝëpOØÆ ÚÞlF öDìGÛÓC ÙNDh MßGÛ p×C ,lÛqDvÐOi× Co ÚA PìWd Þ lÜÛq êkpGOvk ÚApÂ éF lÜÛCß@O@F p@ÊC
.kpìÊíØÛ oCpÂ íËÜv êÞo íËÜv ÖÔvC êDÜF pF pËëk Þ lÏwÊí× Ùç qCÖÔvC Ýëk æqCpìz Þ kßzí×

éFDe¤ éF éÆ íNDëCÞo éF æDËÛA Þ lÜëAí× pFÚApÂ Úlz ÀëpeN pF ÍÓlOvC ÖDÃ× ok éÆ PvC íÜëk êDØÏµ éÛßÊ ÝëC qC HWµ Þ
,kkpÊ Ð¬DF ÚApÂ PìWd pÊC.lÜÜÆí× éZ éÆ lÜÜÆíØÛ pÇ¾ bìç Þ lÜÜÆí×UDWOdC ælz EßwÜ× PìF ÐçC éØñC é@F D@ë Þ
ÝëC í¨p¾ ÝìÜZ ok Þ ,kßzí× pRC íF Þ ß»Î íÜëk ½oD·× Þ ,ælz Ð¬DF öDìGÛDÎC ÙNDhMßGÛ

............................................
.85 £ ,1 U ,íØÂ pìw¿N(1)
.84 £ ,1 U ,íØÂ pìw¿N(2)

166 : ée¿¤

Þ ,P¾o DìÛk qC ykßh ,koÞA ærW·×ÚCßÜµ éF íÛApÂ Þ ækßØÛ MßGÛ êßµk êkp× jëoDN ÚÔ¾ ok éÆ lvoí× DWÆ é@F Ý@i@v
Þ ,ækßF pGØ»ìJ íOvCo éF ÞC éÇÜëC pF ,êÞ éF ÝìÜ×å× ´DØVC pË×lÛDØÛ íÂDF êrìZ ÞC qC Þ ,lz ækoß@i@O@vk Ù@ç ¢@ÛAp@Â
,ækCk oCpÂ PWdCo ÚA pGØ»ìJ ÚDØç Cpëq - PvC PWd ´DØVC ÚßZ Þ ,PvC ækßF ÞC MßGÛ pF êCærW·×íOvCo éF Ùç ¢ÛApÂ
?ÙìÜÆ ÍßGÂ Co ¢ÛApÂ Þ ÞC MßGÛ lëDF xJ - Pwç ÚAok ¢ÛDÜì¡ÛDV qC íÇë ÍßÂ éÆ ÙìÜÆí× À¡Æ Ýì·ØW× ´DØVC qC Dë Þ
Þ í·ÂÞ ,lÜÆí× lìëDN Co ÚA ÝñCpÂ Þ lçCßzÞ Pwç Ùç êßÂ ÍDØOdC éÆ Tëld Ð·V Þ éwìvk ÍDØOdC ,Ýi@v æD@Nß@Æ Þ!!
éÛÞ ,lÛD×í× íÂDF oDGhC ÚA pF íµpzPìWd éÛ pËëk ,ÚA ÝO¾pÊ p²Û ok DF Þ ,koCnÊíØÛíÂDF oßÆn× MDëCÞo êCpF êoDGO@µC
.kkpÊí× ¯ÂDv oDGOµC qC Ùç DèÛA ÝëpNlÜwÎC fìe¤ íOd ,íÛÔÃµ PìWd

Íß¤C ok Þ ,lÛoßhíØÛ Hëp¾ éÇÜëC D×C Þ ,lÜëßÊíØÛ êlØµ ¹Þok Tëld ÍDVo éÆ PvC ÝëC ¢ëDÜ·× ,lÜvPì@W@d Cp@ëq
.koClÛ lÜvPe¤ éF í®Fo ,kßzíØÛ ækpF Pvk Ùç ÚDÛA íOëCÞo

éF íOçDGz bìç EßÏvC Þ Ù²Û p²Û qC éÆ kpFí×ÙvC ÚApÂ êCßv Co íëDçæoßv Þ MDëA ,ÀëpeN MDëCÞo ÙìO¿Ê éÇÜ@ëC D@×C Þ
Þ"¸Ïh"æoßv ÐìGÂ qC - êoDìwF koCß× éF lÜÆ é·VCp× pÊC éÆ PvC rërµ ælÜÛCßhkßh é·VCp× ¢ÏìÎk ,koClÛ ÚAp@Â Ù@²@Û
Äël¥N Co D× oDO¿Ê ¸®Â oß¬éF Þ ,koßh lçCß@h p@F - ⁽¹⁾PvC ælzPëCÞo PÜv ÐçC Áp¬ qC Äëp¬ lÜZ éF éÆ"l¿d"æoßv
:ÙìzDF ækpÆ ÙÆ Co ælÜÛCßhPØdqDN ÙëoÞAí× DWÜëC ok Co æoßv Þk ÝëC D× Þ ,kßØÛ lçCßh
Ý× ÅpOÛ Þ ¸ÏiÛ Þ Åp¿ÇÛ Ó Þ ÈìÏµíÜSÛ Þ Åp¿»OwÛ Þ ÈÜì·OwÛ DÛC ÙìdpÎC ÝØdpÎC éÏÎC ÙwF" :PvC ÝìÜZ ¸Ïh æoß@v
l¿eÛ Þ í·wÛ ÈìÎC Þ lWwÛ Þ íÏ¥Û ÈÎ Þ lG·Û ÅDëC ÙèÏÎC ÙìdpÎCÝØdpÎC éÏÎC ÙwF" :PvC ÝìÜZ l¿d æoßv Þ ⁽²⁾"ÅpW¿ë
.⁽³⁾"ÄeÏ× Ýëp¾DÇÎDF ÈFCnµ ÚC ÈOØÃÛí¡iÛ Þ ÈOØdo ßVpÛ

íÛApÂ Ù²Û qC yCælÛqDv éÆ PvCíëDçÚDënç Þ ÐëÞDÂC ækoÞA Co ÚA MDëCÞo êCæoDJ éÆ ÚA pìº Þ PëÓÞ æoßv Ýì@Ü@a@Ø@ç Þ
EßÏvC éÆ ælz ÝëC yCéWìOÛ Þ ækpÆ lìÏÃN

............................................
.26 £ ,2 U ,ÚDÃNÓC(1)
.65 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(3 Þ 2)

167 : ée¿¤

Þ Ð·V éÜ²× ok ,ÀëpeN Ölµ pF ÚApÂ í·®Â PÎÓk DF ÚkßF ÀÎDi× °DeÎ éF rìÛ lÜvPe¤ §p¾ p@F À@ëp@e@N MD@ëCÞo
ÈGÆÚßZ PvCßh éÆ ælz ¹Cq lÜÛD× Þ PvC ækCk Pvk qC Ùç Co íÎßØ·× Þ ußÛD× íFpµlÛkÞkp@× Þ ækß@F En@Æ kD@Ü@vC
,lvpF ÚApÂ rW·× Þ íÛDØvA Ù²ÛéF PvC éOwÛCßOÛ éÆ rìÛ ÚApÂ ÝØzk ÝëC ,kpÆ yß×Cp¾ rìÛ Co kßh ÝO@¾o æCo l@×Cp@i@F
Þ ,kßzí× ´ßèN oDZk ¢ÛlìÜz qC íÂÞm Þ ¸G¬ pç éÆ PvC éO¿ÊêrìZ ,ækpÆ yß×Cp¾ Ùç Co Epµ ÚDFq íÎßØ·× EßÏ@vC
,lÜçk PGwÛ ÚApÂ éF lÜOvCßh ÚDÜØzk éÆ íëDçíëßÊæÞDë ÝëC éF éÆ ÙÜÆí× yoD¿v rërµ ælÜÛCßhDØz é@F Ù@ç qD@F Cn@Î
éÇÜëC pF lÜÆí× ÙÇdÖDØN MCpV éF Þ p¬Dh ÚDÜìØ¬C DF éÆ PvC PÂßÛA ,kpGF íJ D× êßµk íOvok éF DN lëD@Ø@Ûé@·@VCp@×
ok Þ lÛoCk MDëCÞo éF PGwÛ éÆ PvC êlëlz lG·NÞ H¥·N p¬DiF ,lÜÜÆí× öDÜOµC íñDçæoßv ÝìÜZ éF éÆ í@Ü@ì@Rl@e@×
í¾DÆ ,kßGÛ lG·N Þ H¥·N ÝëC pÊC Þ lÜÜÆí× íçDNßÆ ÚApÂ pF TëkDdC ÝOzCk é¨pµok Þ ÚA Íß·W× qC fìe¤ ¦@ì@i@¡@N
.PwìÛ ÙëpÆ ÚApÂ ÞrV oßÆn× MDçpN éÇÜëC éF lÜÜÆ ÙÇd p²Û Èë okkßF

.kßz cp¬ lëDF PèV ÝìØç éF Þ PvC EDOÆ DFÀÎDi× lzDF fìe¤ éÆ Ùç í¨p¾ éF ,ÀëpeN MDëCÞo ÙìO¿Ê é@Ç@Ü@ëC D@×C Þ
rërµEDOÇÎ éÛC Þ"éëA pçD± Þ ⁽¹⁾"Úß²¾DeÎ éÎ DÛC Þ pÆnÎC DÜÎrÛ ÝeÛ DÛC"éëA pçD± DF P¿ÎDi×D× kß¥Ã× éÆ PvC ÝëC ¢eì¨ßN
éÎkC ÞrV éëA °D¿ÎC oßè± ÚßZ - ,PvCíÜ± P¿ÎDi× ÝëC lìëßËF DN ,Pw@ì@Û ⁽²⁾"é¿Ïh Ý× Ó Þ éëlë ÝìF Ý× Ð¬DGÎC éìNDë Ó
ok éÆ íÛDìF éF PvC D× Pvk ok Ô·¾ éÆ íÛApÂ ´ßØW× ÚßZ ,PvC EDOÆí·®Â PÎÓk DF P¿ÎDi× kCp× éÇÏF - PvC íÜ@±
.PvC ækClÛ go í¿ëpeN ÚApÂ ok éÇÜëC pF koCk í·®Â PÎÓk ,PznÊ ÀëpeN í¿Û pFÍÞC ÐìÎk

ærW·× Þ ,¸ëlF Ù²Û ok ¢ëCrVC Pwç D×Pvk ok éÆ íÛApÂ éÇÛA ÍDd Þ ,kpÆ ézlhPÎÓk ÝëC ok PvC ÝÇ@Ø@× oß®@Z Þ
MD¾ÔOhC ÚA ¸¾k ok éÛ.PvC í¾DÆ lvoí× Ýçm éF p²Û ÞlF ok éÆíND¾ÔOhC ¸¾k ok ykßh Þ lÛpËëlÇ@ë p@ì@²@Û Úkß@F
pF ¢µÞp¾ ß¬ßFp× Ùç éF éØç ¢¾oD·× ,êoß¥Â ¢ìñrV Þ íÏÆ íèÎC ÖßÏµ Þ íÃìÃd ½oD·× ækD@¾C oké@Û Þ ,koCk í@¥@Ã@Û
ÚA éF Co ÚA lÛÞClh Þ PvC íÛApÂ Ù²Û okéÆ MDì¤ß¥h ÝëC Þ ,PvC À®·Ü× ¢¬DvÞC pF ¢¾Cp¬C Þ ,HNp@O@× ¢@Îß@¤C
.PvC kßè¡× EDOÆÝëC êDV éØç ok ækßØÛ À¤Þ ,MDì¤ß¥h

............................................
.9 éëA ,pWd æoßv.PzCk ÙìçCßh °ß¿e× DÃÃe× Co ÞC Ùç D× Þ ÙëkpÆ ÍqDÛ ßN pF Co ÚApÂ D× éOGÎC(1)
æoßv.kß¡Û Ð¬DF ,Äd EDOÆÝëC(éOznÊ Þ ælÜëA)xJ Þ ¢ìJ qC rÊpç Þ PvC Mrµ DF éÜëA pç EDOÆ ÝëC Ä@ì@Ã@e@O@F Þ(2)
.42 Þ 41 MDëA PÏ¥¾

168 : ée¿¤

:ÀëpeN éF ÝìÏñDÂ pËëk ÐìÎk Þk éF jvDJ
lì·F ÐÃµ"lÜO¿Ê éÆ ÚDÛA ÖÞk ÐìÎk qC jvDJ D×C ÞÖÔwÎC éìÏµ íÏµ Àe¥× æoDF ok íOëCÞo Þ ÀëpeN Ölµ íÏÃµ kD@·@G@O@vC
í¾pd ,½pd ÝëC éÆ PwÜëC"lzDGÛ ÚA ok í®Ïº Þ æDGOzC bìç Þ kßz êoÞA ¸ØV Öß¥·×pìº Pvk é@F í@ÛAp@Â l@ÛCkí@×
éÇÜëC éÛ ,lÛCkí× ÝÇØ× ¢·ÂCÞ DFCo ælz éOzßÛ P¿ÎDi× ÐÃµ Cpëq ,PvC xÇµ éF HÏ®× éÇÏF ,P@w@ì@Û ¢@ì@F í@¾Cp@h
¢·ÂCÞ DF ælz éOzßÛ éÇÜëC pF lzDF êCéÜëpÂ Þ ÐìÎk éÆ DV pç xJkoDØz HVCÞ Co ÚA P¿ÎDi× Þ lì·F Co Þk ÚA P@Ã@¾Cß@×
¢·ÂCÞ DF Co ÚApÂÝëC PÃ¾Cß× éØç éÆ ÙëkCk éñCoC íëDçÐìÎk éÜëpÂ Èë Þ ÐìÎk Èë êDV éF D× Þ kpënJí×Co ÚA PvC Ä¾Cß@×
.lÛkpÆí× MDGRC

EDe¤C pF ÝOzCk é¨pµ Þ(´)ÝìÜ×åØÎC pì×C ,íÏµ ¯vßN ÙëpÆ ÚApÂ êoÞA ¸ØV ½p¤ éÇÜëC ÚD¡×ßv ÐìÎk qC jvDJ D@×C Þ
ÄëDÃdqC Þ ,ækßF ÚCpËëk ÚApÂ DF ÀÎDi× kßF ækpÆ êoÞA ¸ØV EDÜV ÚA éÆ íÛApÂ éÇÜëC pFkßzíØÛ ÐìÎk ÚDÛA ÝO¾pën@K@Û Þ
Dçæoßv HìNpN p²Û qC EDÜV ÚA ÚApÂ éÆ kÞoíØÛÍDØOdC ÝëC qC ¢ìF Þ ,PvC éOzCk é¾D¨C êrìZ ÚA íµp¾ Dë Þ Ýëk íÎß¤C
qCÈë bìç éF éÆ íO¿ÎDi× Ùç ÚA ,PvC éOzCk P¿ÎDi× ÝëpëDv ÚApÂ DF PvC ælz ÍqDÛXëolN éF éÆ æoßv Èë êDçé@ëA D@ë Þ
.éOzClÛ koßhpF íÜëk ÄëDÃd

ækDO¾C pËëk êDèÛApÂ ok éÆ kßFí× ÐØO¡×Co Clh Ýëk qC í×DÇdC Dë íØÇd Mp©d ÚA ÚApÂ D·ÂCÞ Þ kßF ÝëC pìº pÊC Úß@Z
UDWOdC éF ÚA éÏìvÞ éF ¸®Â oß¬ éF éÇÏF ,PzCkíØÛ pF kßh ÚApÂqC Pvk íÊkDv ÚA éF ÝìÜ×å@Ø@ÎC p@ì@×C ,P@vC ækß@F
,MDëCÞo Þ ækßØÛUDWOdC ÚDÛA DF í¿ÏOi× koCß× ok éÆ ÙìÜìFí× éÇÛDÜaØç ,lzíØÛ ¸ÛDÂ ÚDÛA §CpµCkpW× éF Þ PhCkpJí×
Dë Þ ¢O¾Ôh Þ PëÓÞ p×C æoDF ok EDÜV ÚA éÆ æl¡ÛÐÃÛ Ùç koß× Èë íOd ÚA ok Þ ækßØÛ ¯G¨ Co Mp©d ÚA MDVDWO@dC
ok PÛDìh éF Co ÚD¡ëC EDÜV ÚA Þ lzDF ækßGÛ ÚDÛA kßh êDèÛApÂ ok éÆ lzDF æl@ÛCß@hêCæoß@v D@ë Þ é@ëA êp@Ë@ëk p@×C ok
.lzDF ækpÆ ÙèO×ÚApÂ

pÊC ÙìëßÊí× ECßV ok.kpÇÛ êoD¡¾DJ ÝìØÏw×MldÞ ³¿d p¬DiF(´)íÏµ éÆ lÜÆ ÍDìh ÝìÜZ íw@Æ P@vC Ý@Ç@Ø@×
p²Ü¾p¤ækßF DèÛApÂ ÚA ÀÎDi× D¨p¾ éÆ kßh ÚApÂ qC(´)íÏµ PzCk DV lÛkßF éO¾pÊxÛC ÚApÂ DF êqCok ÚDìÎDv ÚDÛDØÏw@×
ÚApÂ ÚkpÆ ¸ØV éF ÚDÛDØÏw× éÆPvC íÎÞC qÞo æoDF ok D× oDO¿Ê íÎÞ.lzDF éOwÇz Co ÝìØÏw× MldÞ CkD@G@× D@N l@ëD@Ø@Û
.kßF æl¡Û ¢iJ Dçpèzok Þ kßGÛ Ökp× Pvk ok ÚApÂ qßÜç Þ lÛkßF éOhCkpJ

169 : ée¿¤

éëA DçoCrç pF ¼ÎDF ÚDÛA êDµkC Þ ÍßÂ éFlëDz éÆ íNDëA éØç ÝëC ÙìÜÆ DµkC PvC ÝÇØ× éÛßËZ éÆ ÙëlìØè@¾í@× yD@Æ êC Þ
ÖßØµ éÆ ækßF íëDçéëA Óß¤C Dë Þ!?lÛCækpÆ ½nd Co DèÛA Mp©dÚA Ýì¿ÎDi× Þ ækß@F P@ëÓÞ p@×C é@F ¸@VCo é@Ø@ç l@zD@F
íµCÞk éØèÛA DF ,ÙìçlFkßh éF íNCpV ÝìÜZ oß®Z!?ækßF oCk pGh ÚA qC(´)íÏµ DèÜN Þ lÛCéOzClÛêpGh ÚA qC ÚDÛDØÏ@w@×
Þ í·v éØç ÚA Þ!?lÛkCkí× ÚD¡Û kßh qC ÚAÝO¾pÊCp¾ ok éÆ íOGºo Þ Áßz éØç ÚA Þ ÚApÂ ³¿d ok ÚDÛDØÏw@× é@Æ êß@Â
ÚApÂ kßh éÇÜëCDF!?PvC éOzCk ÍÞnG× ÚA ÚDìF Þ ÙìÏ·N Þ ÁD¾A éF ÚA ÚlÛDvo Þ MDëA ¼ìÏGN ok(£)Clh Íßvo éÆ í¡zß@Æ
é@Æ í@ND@ëA ÚA"⁽²⁾ÙèìÎC ÍrÛ D× uDÜÏÎ ÝìGOÎ" :ækß×p¾rìÛ Þ"⁽¹⁾øØÇeÎC Þ EDOÇÎC ÙèØÏ·ë" :éÆ ækpÆ fëp¥N æoDF ÝëC ok ÙëpÆ
ED¬ D× CßeÇÛD¾"éÏØV Þ"í×DOìÎC í¾ Cß®wÃN ÓC ÙO¿h ÚC Þ"éÏØV ÚDì× ok öDwÛæoßv ok l@Ü@ëß@Êí@× Ð@vp@× ⁽³⁾TëkDdC
⁽⁴⁾íÜv ÝìRle× éÆ íNDëA ÚA rìÛ Þ.ækDO¾CÞ ælzí× éëA oCrç Þk qC ¢ìF íÜ·ë ÚApÂ TÏR Èë æqClÛC éF Þ ækßF"öDwÜÎC Ý×ÙÇ@Î
Þ ⁽⁵⁾ækpÆí× æpÃF æoßv DF êÞDw× Co oßÆn× æoßv éÆ éëA Dçl¤ Þ ÚA"éÏÎC ÙwF"lÜÛD× ,ælz ¯ÂDvPñCpF æoßv qC lÛCé@O@¿@Ê
oßÆn× éÎß·W@× MD@ëCÞoé@Æ í@ND@ëA ÚA D@ë Þ.⁽⁶⁾ælz ¯ÂDv ÚA qC éëA PwëÞk Þ ækßF æpÃF æoßv qC pOÊorF ECrdC æoßvéÇÜëC
Clh Co ÚApÂ qC êCæoDJ"éO¿Ê éÆ Tëld Èë qC ´D¾k êCpFÙç PÜv Ð@çC ⁽⁷⁾Ýëpw¿× qC í·ØV Þ ælz æÞÔOÎC gßwÜ× lëßÊí×
ÚA qC íÇë¹Cpv Ùç p¿Û Èë íOd éÆ ,lÛCælz ÙÊ oß®Z Þ?lÛCéO¾o DWÆ ,lÛCéO¾pënJ"kpÆ gßwÜ×Co ¢NÞÔN Þ kpF D@çkD@ë qC
.!?PvC éO¾pËÛ Co DçoCrç

Þ?koCk DÜ·× éZ Clh ÚkpF kDë qC ÙìvpJí×ækpF DçkDë qC Clh lìëßËF Þ ,lìçk oCpÂ lÜv Co Tëld ÚDØ@ç Ù@ç D@Ø@z p@ÊC Þ
MDëA CpZ xJ?ælz gßwÜ× MDëA ÚA éF ÐØµ éÆ ækßF ÝëC p¬DiF MÞÔN jwÛDëA?lzDF lÛCßNí× éZ MÞÔN jwÛ qC kß¥@Ã@×
êpËëk éhßwÜ×

............................................
.2 éëA ,é·ØV æoßv.kqß×Aí× PØÇd Þ EDOÆ Co ÚDÛA(1)
.44 éëA ,ÐeÛ æoßv.kßzí× ÍqDÛ ÚD¡ëC éF Co éaÛA Ökp× êCpF íÜÆ ÚDìF DN(2)
.34 c ,438 £ ,1 U ,ÝìÏÃSÎC oßÛ pìw¿N(3)
.p¡µ ¸vDOÎC ´ßÜÎC ,1 U ,ÚDÃNC(4)
.65 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(5)
.25 £ ,2 U ,ÚDÃNÓC(6)
.231 £ ,3 U ,êqCo pi¾ pìw¿N(7)

170 : ée¿¤

:ÀëpeN éF ÝìÏñDÂ pËëk ÐìÎk éF jvDJ
ok ÚßÜÆDN Þ?l¡Û æÞÔOÎC gßwÜ× PvC ÙëpÆ ÚApÂ ok ÚßÜÆC Ùç éÆÖÔvC P×C ok ÐìñCpvC íÜF éF «ßFp@× QkCß@d oCp@Ç@N
MD@@@ëA ⁽¹⁾ÚDëDÂA éÆ PvDWÜëCHÎDV Þ?ÚA pìº Þ ,ælµ éëA Þ ,íÛCq Þ éìÛCq cDÇÛ éëA Þ éÂl¤ éëA lÜÛD×!?ælÛD×íÂDF ÙëpÆ ÚApÂ
DèÜN éÆ íNDëA ÚA pËëk ÙwÂ Þ ,ÚA éF ÐØµ Ùç Þ ælz jwÛ¢NÞÔN Ùç éÆ DèÛA íÇë ,lÜÜÆí× ÙwÂ Þk Co æÞÔ@O@ÎC gß@w@Ü@×
.ÙVo éëAlÜÛD× PvC ælz jwÛ ¢NÞÔN

............................................
.24 DN 22 £ ,2 U ,ÚDÃNÓC Þ 230 £ ,3 U ,êqCo pi¾ pìw¿N(1)

ÚD¡ëDçkDë qC Þ ,ælì¡Æ DèÛA pF ÚÔ®F ¯hlÛÞClhPèV ÝëlF Þ ækßGÛ íëClh ÖÔÆ MD¿¤ lVCÞ éÆ ækßF ÝëC p¬D@i@F D@ë Þ
,ækßGÛ"é¿Ïh Ý× Ó Þ éëlë ÝìF Ý× Ð¬DGÎC éìNDë Ó"éÆ rërµ EDOÆ Þ Clh ÖÔÆÞrV PÃìÃd ok xJ kßF ÝìÜZ pÊC.PvC ækp@F
...Þ kßØÛ êleN ÚA DF ÚCßOFéÆ êCærW·× Þ ,ÙìÃOw× «Cp¤ êßv éF Þ Äd êßv éF êkDç Þ Ð¥¾ ÍßÂ ,kßGÛ ½ÔOhCqC ærÜ@×
cßÎ qC ælz ÍqDÛ Co ÚA éÆ PvC ækßØÛ í¾p·× íND¿¤ éF Co ÚApÂíÎD·N êClh Cpëq ,ækßGÛ ÚApÂ ßËF Ýiv ,æD@Nß@Æ Þ.ækß@G@Û
Co ÚA Þ ,koClÛæCo ÚA ok Ð¬DF P×DìÂ ÖDìÂ DN l·F oD¥µC ok Þ ¢ÎÞrÛ p¥µ ok éÆ ælÛCßh êrërµ EDOÆCo ÚA rìÛ Þ ,°ß¿@e@×
.PvC ælì×DÛ...Þ ærW·× ,Ð¬DF Þ Äd ÚDì× ÚDÂp¾ ,oßÛ ,PëClç ,Ð¥¾ ÍßÂ

Ùç éÆ ækßF ÚApÂ qC êCæoDJ éF £ß¥i×lÜÆí× í¾p·× Co ÚApÂ éÆ íNDëA ÝëC ÙìëßËF ÙìÛCßNí× Ùç qDF í¾p·× ÝìÜZ D@F D@ëA
ÝëC DèÜN DëA?kßzíØÛ ÚÔ®F yßiOvk Þ æÞÔOÎC gßwÜ× Þ ,kÞoíØÛ DçkDëqC ælÛDØìÂDF ÝëC DèÜN Þ ,PvC D× Pvk ok Úß@Ü@ÆC
yß×Cp¾ Þ Úlz æÞÔOÎC gßwÜ× lìëßÊí× Dë Þ?PvC éÛCkÞDV ærW·× Þ ,ÚDÂp¾ ,oßÛ ,PëClç ,Ð¥¾ ÍßÂéÆ PvC ælÛDØ@ì@ÂD@F
bìç Þ lO¿ìF Pì¤Dh Þ pRC qC í¥ÂDÛ ÖÔÆ éÆ PvC ÝëC qC pìº ÚÔ®F pË×?PwìÛÚÔ®F oß®@Z?P@w@ì@Û ÚÔ®@F Úl@z
.PvClh ælÛoÞA kDë Þ pÆm Ùç qDFækDO¾C oDÆ qC lFC êCpF éÇÜëC DF DëA Þ?lO¿ìF oDÆ qC lFC êCpF Þ ækßØÛ cÔ¤C Co ÚA lÛCßOÛrìZ

ok íÜv Þ é·ìz Áp¬ qC éÆ íNDëCÞo ÙìëßËG®Ïº éØç ÝëC qC íëDço êCpF ækCk MCpV kßh éF éÆ P@vC Ý@ì@Ø@ç Ä@d x@J
.PvC kÞkp× ,Clh EDOÆ DF ¢O¿ÎDi×p¬DiF ælìvo MÞÔN jwÛ Dë Þ ÀëpeN

P×C ok é·ÂCÞ QkCßd"lëßÊí× éÆ ⁽²⁾êoDGhC :éÇÜëC ÖoDèZ ÐìÎk qC jvDJ D×C Þ

............................................
.481 £ ,2 U ,ÝëlÎC ÍDØÆ Þ 218 £ ,5 U ,ÐGÜd ÝF lØdC lÜw×(2)

171 : ée¿¤

éÆ PvC êoDìwF oDGhC DÂD¿NC Þ ,PwìÛDèÛA ok í¾pd Þ ,ÙëoCk ÍßGÂ"ækCk go ÐìñCpvC íÜF ok éÆ PvC íRkCßd lÜÛD× ÖÔ@vC
.koClÛ MDèV éØç ok ÚkßF ÚDwÇë pF PÎÓk oDGhC ÝëC MoÞp¨ Þ ÚClVÞMkDèz éF ÝÇìÎ ,lvpF Ùç pNCßN ld éF lëDz

éF xJ.éRkDd Ýìµ p²Û qC éÛ ,PvC pRCÞ éWìOÛ p²Û qC Ùç ÚA oß×C êCæoDJ ok PèFD¡× ÝëC éÆ lëpënKF lëD@F p@ër@ÊD@Û x@J
DF ÖÔvC P×C PèFD¡× PvC ÝÇØ× ÙìëßÊí× ,kßzí× Ð×Dz Ùç Co EDOÆ ÀëpeNMDëCÞo ÝëC éÆ ÙìÜÆ ÍßGÂ éÆ Ùç í@¨p@¾
éF ,lzDF ÀÏOi× HçCn×éF ED·¡ÛC Þ éÂp¿N Þ ½ÔOhC QÞld íÜ·ë ÀëpeN éWìOÛ PèV qC éÎDw× ÝëC ok ÐìñCpvC íÜFP@×C
"éÆ æl×A lÛCækpÆ Co DèÛA pNCßN êDµkC í©·F éÆ êoDìwF MDëCÞook éÇÛDÜaØç.lÜÆ pì¿ÇN Co Hçn× ÚA Hçn× ÝëC éÆ êße@Û
Þ kDO¿çéF kßèëP×C Þ éÂp¾ Þk Þ kDO¿ç éF êoD¥Û P×C éÇÛDÜaØç ,kßzí× H·¡Ü× éÂp¾ év Þ kDO¿çéF ÖÔvC P×C êkÞq é@F
.⁽¹⁾"lz H·¡Ü× éÂp¾ Èë

ÝëC Þ ,lÜÛCkí× Clh EDOÆ éF lÜOw× Cokßh Hçn× ,éÛDÊév êDçP×C qC oßÆn× êDçéÂp¾ éØç éÆ PvC f¨CÞ pJ Ùç Ý@ëC Þ
ækoCÞ oDGhC éF Þ ,ækpÆ pìw¿N kßh êCo éF Co ÙëpÆ ÚApÂ Þ ,lÛCækßØÛ ÀëpeNkßh êDV qC Co MDØÏÆ éÇÜëC p¬DiF pË× PwìÛ
ækpÆ é¨pµ ÚApÂ kßh éF ,ÚA ÙìÃv qC fìe¤ ¦ìi¡N êCpF éÇÜëC ÚÞlF lÛCækpÆ kDØOµC(lzDF éZ pç ßÎ Þ)MDëApìw¿@N ok
.lÜzDF

éÆ oß®ÛA ,ÀëpeN pF PÎÓk éVÞ bìç éFPvC PÏRDØ× Þ PèFD¡× P×C Þk ÚDì× éÇÜëC pF éÎCk MDëCÞo Ð¤C ,Ýi@v æD@Nß@Æ Þ
éÆ ÙìO¿Ê ÝÇìÎ Þ ,kßzí× ÀëpeN Þ «DÃvC Þ pìì»N ÚApÂ éÇÜëC éF ælz fëp¥NDèÛA qC í©·F ok ,éÏF.koClÛ lÜÜÆí× DµkC ÚDÛA
.PvC kÞkp× EDOÆ P¿ÎDi× p¬DiF ¢¿·¨ pF æÞÔµ oDGhC qCéOvk ÝëC

:ÖoDèZ Ð¥¾
ÚA qC l·F íhpF Þ(£)pG×DìJ ÚD×q ok ÚApÂ ¸ØV pF íhpF éÆ íNDëCÞo ÝìF ¸ØV Þ ÚApÂ ÀìÎDN Þ ¸ØV æoDF ok
lÛoCk PÎÓk Mp©d

é×DØë ÌÜV ok ÚDzpO¡ìF ÚApÂ ÝìÏ×Dd!ClhÍßvo é¿ìÏh êC :P¿Ê pÇF íFC éF ED®h ÝF pØµ :éÆ æl×A íFßÃ·ë jëoDN ok
ÝìF qC DWëolN ÚA(Ýì²¾Dd)ÝìÏ×Dd ÝO¾o ÝìF qC DF ÙvpNí× Cpëq íÜÆ êoÞA¸ØV Co ÚApÂ éÆ PvC oß®Z ,lÛlz é@O@¡@Æ
ækpÇÛ ÝìÜZ(£)Clh Íßvo éÇÛA ÍDd Þ ÙÜÇF Co oDÆ ÝëC CpZ :P¿Ê pÇFíFC?kÞpF

............................................
.30 c ,372 £ ,2 U ,ÁÞl¤ ÍD¥h(1)

172 : ée¿¤

ÚA DN ÚßZ ,lz éOzßÛ í¿e¤ ok ÞêoÞA ¸ØV ÚApÂ éÇÛA DN P¾pÊ Co kßh kDèÜ¡ìJ ÝëC P¡J pØµ æoCßØç l·F éF ÚA qC?kß@F
.kßF Áp¿O× éWìOÛ okÞ ,lzí× éOzßÛ EßZ Þ éOiN qC íëDçéÇN ok qÞo

éF Co ÚA Þ lìwëßÜF Co ÚApÂ lëDF P¿Ê ÞkpÆ Mßµk êCéwÏV ok Co oD¥ÛC qC p¿Û æDWÜJ Þ ¢ëpÂ qC p¿Û XÜJ Þ PwìF p@Ç@F í@FC
.⁽¹⁾lìÛDvpFPvC fì¥¾ êkp× éÆ £D·ÎC ÝF lì·v p²Û

éF Þ kpÆ oDF êpOz pF Þ kßØÛ ¸ØV(£)ClhÍßvo PÏdo qC xJ Co ÚA HÎD¬ íFC ÝF íÏµ éÆ lÛCækpÆ PëCÞo í©·F é@O@G@ÎC
Þ.⁽²⁾kßF ækpÆÙìwÃN örV P¿ç éF Co ÚApÂ(´)íÏµ.ÖCækpÆ êoÞA ¸ØV Ý× éÆ PvC ÚApÂÝëC :kß×p¾ Þ koÞA éFDe¤ p@©@e@×
.ækpF Ùç Co öCrVC ÚA ÙvC oßÆn× PëCÞo

íFC ÚßZ Þ ,lÛlz éO¡Æ oD¥ÛC Þ pVDè× qC ,ÚApÂÚDëoDÂ qC íçÞpÊ ECnÆ éØÏìw× DF ÌÜV ok :éÆ æl×A öCl¿ÎC íFC jëoDN ok Þ
qC Co ÚA Þ l×A pF ÚApÂ êoÞA ¸ØV ÖDÃ× ok ,PvC oDìwF lÛCéOznÊ ok é·ÂCÞÚA ok é@Æ ÚAp@Â Ý@ì@²@¾D@d æl@µ l@ëk p@Ç@F
pwØç ,pØµ pOhk é¥¿dkrÛ ok Co ÚA Þ kßØÛ êoÞA ¸ØV MDÛCßìdPvßJ Þ ,DçæoDJ éOiN Þ DçælëpV qC Þ Ýì²¾DdêDçéÜì@v
.PzCnÊ(£)Clh Íßvo

.konÊí×ælÜÛCßh p²Û qC ÈÜëC éÆ PvC íNDëCÞo ,jëoDN Þk ÝëC íÏ¤C ol¥× Þ é¡ëo

Ý× HÏ¬ éF pÇF íFC kDO¾C ÁD¿NC é×DØë ÌÜVéÆ íëDçqÞo ok :P¿Ê éÆ lÜÆí× ÐÃÛ PFDR ÝF lëq qC kßh fìe¤ ok êoD@i@F
é×DØë é·ÂCÞ éÆ lëßÊí× æl×A Ý× krÛ pØµ :P¿Ê pÇF íFC.PvDWÛA Ùç ED®hÝF pØµ Ölëk ÙO¾o ÞC krÛ éF íOÂÞ kD@O@vp@¾
ÚApÂ qC êoDìwF éWìOÛ okÞ ,kpGF ÝìF qC Co ÚDÛA íÃF D× rìÛ ælÜëA êDçÌÜV éÆ ÙvpNí× Ý× Þ kpÆ Þok Co ÚApÂÝì@²@¾D@d
.kßz êoÞA ¸ØV ÚApÂ íçk oßOvk lvoí× Öp²ÜF Ý× lëßÊí×rìÛ Þ ,kßz Ý¾k ÅDh Ík ok ÚA Ýì²¾Dd éÜìv D@F Ù@ëp@Æ
qC Þ.PvC íFßh oDÆ Clh éFoDÆ ÝëC :P¿Ê pØµ?PvC ækpÇÛ(£)Clh Íßvo éÆ ÙÛrF êoDÆ éF PvkéÛßËZ :ÙO¿Ê ÞC é@F Ý@×
ÚA MCpV Cp× Þ kpÆ ækD¡Ê oDÆ ÝëC êCpF Co ÖCéÜìv lÛÞClh éÇÛADN kCkí× pÆnN Þ kpÆí× é·VCp× Ý× éF HNp× l@·@F é@F ÚA
ÖCéëp²Û Þ ,kCk

............................................
.135 £ ,2 U ,íFßÃ·ë jëoDN(2 Þ 1)

173 : ée¿¤

.ÙO¾pënJ Co pØµ éëp²Û Þ P¡ÊpF

:P¿Ê Ý× éF lìvo DWÜëC éF íOÂÞ pÇF íFC ÖÔÆ :lëßÊí× PFDR ÝF lëq
Þ ßWOwV lëDF ßN ,íOzßÛí× EDÜV ÚA êCpF CoíèÎC ídÞ(£)Clh Íßvo lèµ ok Þ íOwç êkDØOµC koß× Þ ÐÂDµ ÚCßV ßN
Co íçßÆéÆ kpÆí× ÀìÏÇN Ý× éF pÇF íFC æDËOvk pÊC ÙwÂ Clh éF :lëßÊí× lëq.íëDØÛêoÞA ¸ØV Co ÚApÂ MDëA Þ íÜÆ ¸GON
êoDÆ éF Pvk oß®Z ÙO¿Ê CnÎ ,kpÆ Ý× éF ÚApÂêoÞA ¸ØV £ß¥h ok éÆ kßGÛ ÀìÏÇN ÝëC qC pNPiv Ù¡ÇF kßh yÞk éF
.PvC êpìh oDÆ lÜÊßv Clh éF oDÆ ÝëC :P¿Ê?PvC ækpÇÛ kßh(£)Clh Íßvo éÆ lìÛqí×

Co pØµ Þ pÇF íFC éÜìv ÔGÂ éÆ ÚDÜZ ÚA ,kpÆækD¡Ê Cp× éÜìv lÛÞClh DN kpÆí× é·VCp× Ý× éF pÇF íFC DØñCk l·F é@F ÚA qC
lì¿vêDçÌÜv Þ D×phPhok êDçéhDz ok éÆ Co DèÛA Þ ÙOvDhpF íÛApÂ MDëA êßWOwVéF ÖDØN MCpV DF.kßF ækpÆ ækD¡Ê
Co PñCpF æoßv phA DN"Íßvo ÙÆöDV lÃÎ"éÏØV qC Co éFßN æoßv phA Þ ÖkßØÛ êoÞA ¸ØV kßF Áp¿O× Ökp× êDçéÜìv Þ ÅqD@Û
xJ ÚA qC ,P¾o DìÛk qC éÇÛA DN lÛDØF pÇF íFC krÛ Àe¤ ÝëC Þ kßF ækpÇÛ ¯G¨Co ÚA íwÆ ÞC pìº Þ ÙO¾Dë êoD¥ÛC éØërh kr@Û
.⁽¹⁾lzí× êoClèËÛ pØµ pOhk é¥¿d krÛ ÚA qC l·F Þ kßF ælÛq DN kßF pØµkrÛ

:P¿Ê éÆ ælzPëCÞo H¬Dd ÝF ÝØdpÎC lGµ ÝF íìeë Äëp¬ qC kÞÞCk íFC qC Þ
lÜOzCk qÞo ÚA ok Þ.koÞDìF Co ÚA lzDF ækpÆ ³¿dÞ ælìÜz ÚApÂ qC êrìZ Þ éëA(£)Clh Íßvo qC éÆ pç :P¿Ê Þ l×A p@Ø@µ
...Þ DèdßÎ Þ Dçé¿ìe¤ ok Co ÚApÂ

.⁽²⁾lÜçk MkDèz ÚA ÄG¬ pF p¿ÛÞk éÇÛA DN lÛpënKÛ Co ÚApÂ qC êrìZ êldC qC éÆ lÜOzCk ÝëC pF oCpÂ Þ lÛkpÆí× êoÞA ¸ØV

pÇF íFC :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo - æl¡Û ækpFp¿Û lÜZ ÙvC lÜv Äëp¬ ok éOGÎC - yolJ qC æÞpµ ÝF ÖD¡ç Äëp¬ qC ÞC qC qDF Þ
Þ lëpìËF Co ÚA xJ ækpÆ ³¿d ÚApÂ qC éaÛA ÄG¬ pF koÞA lçDz Þk xÆ pç ,lìÜì¡ÜF lWw× ok pF :P¿Ê lëq éF Þ pØµ é@F
.⁽³⁾lìwëßÜF

êoÞA ¸ØV Co ÚApÂ éÆ íwÆ ÝìÎÞC :P¿ÊéÆ ækpÆ PëCÞo l·v ÝF TìÎ qC - ÀdD¥ØÎC EDOÆ ok - éOzC ÝFC qC ÚD@Ã@NÓC ok Þ
Co ÚA PFDR ÝF lëq éÆ kßF pÇF íFC kpÆ

............................................
.ÚApÃÎC ¸ØV EDF 255 £ ,6 U ,êoDiF fìe¤(1)
.58 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(3 Þ 2)

174 : ée¿¤

Co PñCpF æoßv phA Þ ,koÞAí×ÍkDµ lçDz Þk éÆ PzßÛí× Co íwÆ MD±ß¿e× ÞC Þ ,lÛl×Aí× l@ëq kr@Û Ökp@× Þ ,P@zß@Û
:P¿Ê pÇF íFC.PzClÛ PFDR ÝF øØërh íFC rV íwÆ
Co ÚA lëq CnÎ ,kßzí× éO¾pënJ MkDèz Þk êDVéF éØërh íFC MkDèz kßF ækß×p¾(£)Clh Íßvo Cpëq ,lìwëßÜF Ù@ç Co ÚA
.⁽¹⁾PzClÛ lçDz ÚßZ PzßÜÛ Þ lÛkpÇÛÍßGÂ koÞA Co ÙVo éëA pØµ.PzßÛ Ùç

PëCÞo yolJ qC pìFq ÝF éÏÎC lGµ ÝF kDGµ ÝFíìeë qC ÁDevC ÝF lØe× Äëp¬ qC - ÀdD¥ØÎC EDOÆ ok - kÞÞCk íFC ÝFC qC Þ
qC Co éëA Þk ÝëC éÆ Ùçkí× MkDèz :P¿Ê Þ koÞA ÙëCpF PñCpF æoßv phA qC Co éëAÞk ÝëC éØërh ÝF QoD@d :P@¿@Ê é@Æ ækp@Æ
kßF éëA év pÊC :P¿Ê æDËÛA.ÖCælìÜz Co DèÛAéÆ Ùçkí× MkDèz rìÛ Ý× :P¿Ê pØµ ÖCækpÆ ³¿d Þ ælìÜ@z(£)Cl@hÍß@vo
.⁽²⁾lìwëßÜF PñCpF phA ÚDØç ok PwìÛ ÚßZ Þ ,ÖkCkí× oCpÂ éÛDÊClV æoßv Èë Co ÚA Ý×

"éëA éF PñCpF æoßv ok lÛlìvo DN lÛkpÆ ¸ØV CoÚApÂ :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo H·Æ ÝF íFC qC éìÎD·ÎC íFC Äëp¬ qC êÞ qC rìÛ Þ
qC l·F(£)Clh Íßvo :P¿Ê íFC.PwÛA éëA ÝëphA ÝëC éÆ lÛkpÆ ÍDìh Þ"ÚßèÃ¿ë ÓÖßÂ ÙèÛDF ÙèFßÏÂ éÏÎC ½p¤ Cß¾p¥ÛC Ù@R
.⁽³⁾PvC - æoßv phA DN - "ÍßvoÙÆöDV lÃÎ"éëA ÚA Þ ,kpÆ PñCpÂ Ý× êCpF pËëk éëA Þk éëA ÝëC

qC lìGµ qC êpçq qC éÜììµ ÝF ÚDì¿v qC oDwëÝF ÙìçCpFC :P¿Ê éÆ ækpÆ ÐÃÛ ylñCß¾ EDOÆ ok íÎßÂDµ p@ëk qC ÚD@Ã@NÓC ok Þ
¸ØVÚApÂ qC rìZ bìç qßÜç éÆ íÎDd ok P¾o DìÛk oCk qC(£)Clh Íßvo :PvCéO¿Ê ÞC éÆ kpÆ Tëld D× êCpF PFDR ÝF lëq
.⁽⁴⁾kßF æl¡Û êoÞA

DçæoDJ ÁoÞ qC Co ÚApÂ ÙìOzCk(£)Clh ÍßvokrÛ :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo PFDR ÝF lëq qC kßh lÜv éF ÅolOw× ok ÙÆD@d Þ
.⁽⁵⁾...éÆÙëkpÆí× êoÞA ¸ØV

............................................
.58 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)
.½ÔOhC íÆlÛC DF 296 £ ,3 U ,oßSÜØÎC olÎC(2)
61 £ 1 U ÚDÃNÓC Þ 295 £ 3 U oßSÜØÎC olÎC(3)
57 £ 1 U ÚDÃNÓC(4)
.57 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(5)

175 : ée¿¤

Èë qC éÆ íëDçéëA éÆ lzDF ÝëC PëCÞo ÝëC qCkß¥Ã× Þ ,lzDF éOzClÛ MD¾DÜ× ¢ìÏGÂ PëCÞo DF PëCÞo ÝëC PvC ÝÇØ× :ÀÎå×
qC êCæoDJ Dë Þ.ÙëkpÆí× ÄeÏ× kßh æoßv éF Co ÖClÆ pç Þ ,ÙëkpÆí× ¸ØVDWÇë kßF ælz ÍqDÛ æl@Ü@ÆCp@J oß@¬ é@F æoß@v
oCpÂ ÙçêßÏèJ Co MÔ¥¿× Þ Ýìò× Þ ÍCß¬ lÜÛD× lÛkßF Ùç pì²Û ÚkßF ¯vßO× ,êlÜÏF ,íçDNßÆ p@²@Û qCé@Æ Co D@çæoß@v
qC l·F EDOÆ Èë Moß¤ éF ÚApÂ êoÞA ¸ØVÙÏw× oß®F éÛ pÊ Þ.ælz kDë DèÛA qC Ùç êßGÛ TëkDdC ok éÇÛDÜaØç.Ù@ëkCkí@×
.lìÛCßhí×Ðëm ok éÆ íOëCÞo kßz ÐØd lëDF ÙìO¿Ê D× éÆ íèVÞ ÝìØç éF Þ ækDO¾C ÁD¿NC(£)Clh Íßvo PznÊok

yßÊ éF DN ÖlÛCßhí× Hz éØç Þ ÖkßØÛêoÞA ¸ØV Co ÚApÂ Ý× :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo pØµ ÝFC qC í@ñD@w@Û f@ì@e@¤ ok Þ
.⁽¹⁾ÚCßiF æD× Èë §pµ ok CoÚApÂ :kß×p¾ ,lìvo(£)Clh Íßvo

(£)Clh Íßvo ÚD×q ok ÚApÂ :P¿Ê éÆ ækpÆPëCÞo í±pÂ H·Æ ÝF lØe× qC Ýwd lÜv éF kÞÞCk íFC ÝFC qC ÚD@Ã@NÓC ok Þ
.⁽²⁾lz êoÞA¸ØV êoD¥ÛC EßëC ßFC Þ öCkolÎC ßFC ,H·Æ ÝF íFC ,P×D¤ ÝF ÷kDGµ ,ÐGV ÝF mD·× íÜ·ëoD¥ÛC qC p¿Û XÜJ Pvk éF

Co ÚApÂ(£)Clh Íßvo lèµ ok :P¿Ê éÆækpÆ PëCÞo Ýëpìv ÝFC qC - ÐhlØÎC EDOÆ ok - íÃèìF qC EDOÆ ÚDØç ok r@ì@Û Þ
Þk éFÞ lëq ßFC ,H·Æ ÝF íFC ,ÐGV ÝF mD·× :qC lÛkßF MoDGµ ÚDÛA Þ PwìÛ í¾ÔOhC DèÛA okéÆ lÛkpÆ êoÞA ¸ØV p¿Û oD@è@Z
ÙìØN Þ ÚDØSµ lÛCéO¿Ê pËëk í©·F Þ ÚDØSµÞ öCkok ßFC lÛCéO¿Ê í©·F ,PvC ½ÔOhC koß× Þ kkp× p¿Û év ok éÆ pËëk p@¿@Û
.⁽³⁾êoCk

p¿Û ¢z(£)Clh Íßvo lèµ ok Co ÚApÂ :P¿ÊéÆ ækpÆ PëCÞo íG·z qC kÞÞCk íFC ÝFC qC Þ íÃèìF qC EDO@Æ ÚD@Ø@ç ok qD@F
Þ æoßv ÞkpË× ,kßF ækpÆ ¸ØV Ùç éRoDd ÝF ¸ØW× éOGÎC.lëq ßFC Þ lìGµ ÝF lì·v öCkolÎC ßFC ,mD·× ,lëq ,íFC :lÛkpÆ ¸Ø@V
.⁽⁴⁾Co æoßv év Dë

ÝFC qC xØèÆ Äëp¬ qC - ÀdD¥ØÎC EDOÆ ok - éOzC ÝFC qC EDOÆ ÚDØç ok rìÛ Þ

............................................
.72 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC.íñDwÛ fìe¤(1)
.72 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(4 Þ 3 Þ 2)

176 : ée¿¤

DN kßF ækoßh ÙwÂ éÆ kßF é¿ënd íFCÖÔº ÙÎDv kpÆ ¸ØV í¿e¥× ok Co ÚApÂ éÆ íwÆ ÝìÎÞC :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo ælëp@F
.⁽¹⁾...kpÆ ¸ØVæphDÎDF Þ ,kpìËÛ yÞk éF öCko ækpÇÛ ¸ØV Co ÚApÂ

êDçéëA Þ Dçæoßv(£)Clh Íßvo lèµ okÚDÊkpG×DÛ éÆ PvC ÝëC koCk PÎÓk ÚA pF MDëCÞo ÝëC éÆ êrìZ PëDè@Û :À@Îå@×
D×Pvk ok qÞp×C éÆ íëDçéëA Þ æoßv HìNpN éF Co ÚApÂ éØç éÆ lÛkßF éOzCk PëDÜµ éÇÜëCD×C Þ.lÛkßF ækp@Æ ¸@Ø@V Co ÚAp@Â
pÇF ßFC ÚD×q ok oDF ÝìÎÞC êCpF Þ DèÜNÚkpÆ ¸ØV oß¬ ÝëC ,êoA.koClÛ PÎÓk lÜzDF ækpÆ ¸ØV êpËëk HìNpN éF D@ë Þ P@vC
.PvC ælz EDF

............................................
.58 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)

:ÙWÜJ Ð¥¾
ÚDØSµ ÚD×q ok PñCpÂ Èë uDvC pF ÚApÂ ÝëÞlN Þ ¸ØV Þ ÀÏOi× ÀdD¥× êoÞA kpÊ

êDèOñCpÂ Þ í¿ÏOi× êDèÛApÂ oDÆ ÝëCé×CkC éWìOÛ ok ,lz ´Þpz pÇF ßFC ÚD×q ok ÚApÂ êoÞA ¸ØV Þ ÝëÞl@N é@Ç@ÛA qC l@·@F
.PhCkpJ ÚA êoÞA ¸ØVéF ÖÞk oDF êCpF ÚDØSµ CnÎ Þ l×A kßVÞ éF êkDëq

êDçæoßv Þ ,Àëko Èë ok Co íÛÓß¬ êDçæoßv ,kpÆ ÀìÎDN Þ êoÞA ¸ØV Co ÚApÂ ÚDØSµ :lwëßÛí× kßh jëoDN ok íFßÃ·@ë
Þ ¹Ck EA DF Þ kßØÛ ¸ØV kßF ÖÔvC qÞo ÚA oD®ÂC ok éÆ Co DçÀe¥× í×DØN æDËÛAÞ ,kCk oCpÂ pË@ëk À@ëko È@ë ok Co æD@Nß@Æ
ÚA DF Co éÏ×D·× ÝìØç éÇÛA pË×lÛDØÛ í¿e¥× bìç kß·w× ÝFC Àe¥× rV Þ lìÛCqßwF pËëk í©·F ÍßÂ éF Þ.Pw¡FéÆp@v
.kßØÛ

.kßØÛ ´DÜO×C ÚApÂ ÚkCk qC ÞC Þ kpìËF CoÞC ÚApÂ PvCßh p×Dµ ÝF éÏÎC lGµ é¾ßÆ ÙÆDd ,kßF é¾ßÆ ok ¸Âß× ÚA ok kß·w× Ý@FC
ÚA ok íÛD¥ÃÛ ækDèÜÛ kDw¾ éF Þo Ýëk ÝëC DN Pvp¿F éÜël× éF Co ÞC éÆ l×AoßOvk ECßV ok ,PzßÛ ÚDØSµ éF Co éì©Â ÙÆD@d
.lëDìÛ lëlJ

Þo lëk Co kß·w× ÝFC íOÂÞ.kßF éFD®hÍß»¡× pGÜ× qCp¾ pF ÚDØSµ éÆ l×A ok lWw× éF íOÂÞ ,lz éÜël× koCÞ kß·w× ÝFC
¢ëDJ DF kCk oßOvk ÚDØSµ.kCk ÞC éF êlÜN ECßV Ùç kß·w× ÝFC.kßzí× koCÞDØz pF koCk êlF oßÛDV :P¿Ê Þ Ökp× éF kp@Æ
§CpOµC éF ÚDFq lìÜz Co ÚDëpVíOÂÞ é¡ëDµ.PwÇz yCéÜìv êDçælÛk qC DN Þk ÐØµ ÝëC éWìOÛ ok Þ ,lÜ¡ÇF Ýì×qéF Co ÞC
.kpÆ oDìwF êßË×ßËF Þ kß¡Ê

177 : ée¿¤

æpërV Þ ÝØë ,ÝëpeF ,ÖDz ,p¥× ,éÇ× ,éÜël× ,æp¥F ,é¾ßÆ ÐìGÂ qC Dçpèz éØç éF ælz éOzßÛ êDçÀe¥× ÚDØSµ p×C é@F
.lÜÜÆ PñCpÂ Co ÚApÂéiwÛ Èë éF ækCk oßOvk Ökp× éF Þ lz ækDOvp¾

qC Co ½ÔOhC ÝëC DN PvCßh Þ ,éÏìGÂ ÚÔ¾ÚApÂ lÜëßÊí× éÆ kßF ælìvo ¢zßÊ éF éÆ kßF PèV ÝëlF ÚDØSµ ÖClÂC Ý@ëC Þ
¢zoCrÊ éWìOÛ éÆ lìÜz íOÂÞ íÎÞ ,kßF éOzßÛ ÚDØSµ êCpF Co ½pd ÝëC kß·w×ÝFC ÝìØç :lÛCéO¿Ê í©·F.koCkpF ÚD@ì@×
yoCrÊ lÛCéO¿Ê pËëkí©·F.kß¡F oß®ÜëC ÙOvCßhíØÛ Ý× P¿Ê Þ lzPdCoDÛ lÛCqßví× Co DèÛApÂ ÚDØ@S@µ é@Ææl@z Ý@ëC
.⁽¹⁾kßF ækCk ÚDØë ÝF ø¿ënd Co oßÆn×

Ýì×qpv éF ÖDz ÐçC DF éÆ êoDÊqÞo ok ÚDØëÝF ø¿ënd :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo xÛC qC êoDiF éÆ æl×A ÚDÃ@NÓC ED@O@Æ ok Þ
ÚApÂ ÖClÆ pç Ökp× éÆ koßhpF HÏ®× ÝëC éF kßF DWÛA fO¾ ÖpÊpv Þ P¾oí× ÚDWëDFomAÝì×qpv éF ÁCpµ ÐçC DF Þ éìÜ@×oC
:P¿Ê Þ ÚDØSµ éF kpÆ Þo ,lzÚDØSµ pF koCÞ Þ l×A éÜël× éF íOÂÞ ,lz ækq P¡dÞ íÏìh ,lÜÜÆí@× P@ñCp@Â oß@V È@ëCo
íÛApÂ éÆ kDOvp¾ é¥¿d krÛ ÚDØSµ.lÛßz ½ÔOhC oDZk êoD¥Û Þ kßèëP×C lÜÛD× oCnËÛ Þ EDëok Co ÖÔvC P×C Þ DìF ÚDØS@µ
,pìFq ÝF éÏÎC lGµ ,PFDRÝF lëq æDËÛA.ÙìÛCkpÊpF ßOF Co Mkßh éiwÛ æoDFÞk Þ ÙëoCkpF éiwÛ ÚA êÞo qC DN ælFPvC ßN krÛ é@Æ
.lÛoCkpF éiwÛ ÚA qCDN kpÆ oß×D× Co ÖD¡ç ÝF QoDd ÝF ÝØdpÎC lGµ Þ £Dµ ÝF lì·v

ÚDFq éF ÚApÂ Cpëq ,lìwëßÜF ¢ëpÂ PñCpÂ éF PzCk½ÔOhC PFDR ÝF lëq PñCpÂ DF DØzPñCpÂ pÊC :P¿Ê í¡ëpÂ p¿Û év é@F Þ
éF Co é¥¿d Àe¤ ÚDØSµ æDËÛA.lÛkßØÛ koCÞ Àe¥× ok Co Àe¤ Þ lÛkpÆ Co oDÆÝëC p¿@Û oD@è@Z Ý@ëC.æl@z ÍqD@Û ¢@ëp@Â
ok éZ Þ Àe¤ ok éZCo DèÛApÂ éìÃF DN kCk oßOvk Þ kDOvp¾ íÇë êoDëk pç éF ælz éOzßÛ À@dD@¥@× qC Þ ,l@ì@ÛCkp@Êp@FÞC
.lÛkq ¢NA ÀdD¥×

Íßvo ECrdC æoßv ok éÆ ÙëkoßhpF HÏ®×ÝëC éF ÙëkpÆí× êoÞA ¸ØV Co DèÛApÂ éÆ ¸Âß× ÚA ok :lëßÊí× PFDR Ý@F l@ëq
ÝF øØërhDèÜN lz ÖßÏ·× ÄìÃeN qC l·F ,kßGÛ ÙìOzCk oDìOhC ok éÆ íëDçéiwÛ ok íÎÞ kpÆí×PñCp@Â Co êCé@ëA(£)Cl@h
ÍDVo ÝìÜ×åØÎC Ý×"éëA qC kßF MoDGµ éÆ Co ÚA.koCk Co ÚA êoD¥ÛC PFDR

............................................
.170 £ ,2 U ,íFßÃ·ë jëoDN(1)

178 : ée¿¤

.⁽¹⁾ÙëkCk oCpÂ ykßh êDV ok"éìÏµ éÏÎC CÞlçDµ D× CßÂl¤

ÝF xÛC éÆ p×Dµ íÜF qC êkp× :P¿Ê éÆækpÆ PëCÞo éFÔÂ íFC qC ,EßëC Äëp¬ qC éOzC ÝFC éÆ PvC ED@O@Æ ÚD@Ø@ç ok qD@F
ÚCqß×A¢ÛCk Þ ÚCoDÊqß×A éÆ P¾pÊ ÓDF ÚDÜaÛA Þ l×A lëlJ ÚApÂ pv pF í¾ÔOhCÚDØSµ lèµ ok :P¿Ê lÜO¿Êí× ¢@Ç@ÎD@×
kßh æCßiÎk éF Co ÚA Þ lìÜÆí×HënÇN Co ÚApÂ Ý× P×ßÇd ok :P¿Ê Þ lìvo ÚDØSµ yßÊ éF HÏ®× ÝëC.lÛkDO¾CÙç ÚDW@F
lëßz ¸ØV(£)lØe× EDe¤C êC ,kßF lçCßh pO¡ìF ÚD¡¾ÔOhCl×A lÜçCßh Ý× qC l·F éÆ íëDèÛA CpèÂ?lìëDØÛí× PñCpÂ
.lìwëßÜF í×D×C Ökp×êCpF Þ

(£)Clh Íßvo P¿Êí× íÇë Þ lÛkpÆí×½ÔOhC êCéëA ok ÚßZ Þ ,lÜOhCkpJ ÚApÂ ÝOzßÛ éF Þ lÛl×A Ùç kp@Ê ED@e@¤C
ÝëC(£)Clh Íßvo lÛlìvpJí× æDËÛA lëDìF éÜël× ÐçC qC lçDz p¿Û év DF DN kDOvp¾í× ÚDØSµkCk kDë íÛÔ¾ éF Co é@ëA Ý@ëC
êDV ok kßF éO¿Ê éÆ oß®ÛA Co éëA ,PvC éOhß×A Ý× éF oß®ÜëCéÛ P¿Êí×?oßWÜëC Dë oßWÜëC DëA?ækCk kDë ßN éF éÛßËZ Co é@ëA
.⁽²⁾lÜOzßÛí× lÛkßF éOzCnÊ¢ëCpF ÔGÂ éÆ íÎDh

PvCßh ÚDØSµ íOÂÞ :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞofÏ¾C ÝF pìSÆ qC Ýëpìv ÝFC Äëp¬ qC kÞÞCk í@FC Ý@FC qC ED@O@Æ ÚD@Ø@ç ok qD@F
pØµ éÛDh ok é@Æ Co ⁽³⁾é·Fo DN lÛkDOvp¾ ÚD¡ëC ,kßØÛ EDiOÛC Co oD¥ÛC Þ ¢ëpÂ qC p¿ÛækqCÞk oDÆ ÝëC êCpF lwëßÜF Co ÀdD¥×
.lÛpìËF oßOvk ÞC qCDN lÛqClÜìF pìhDN lÛkpÆ ½ÔOhC éÆ íOñCpÂ pç ok éÆ PzCnÊ oCpÂ ÚD¡ëC DF ÚDØSµ.lÛkoÞAkßF

ÚA ÄG¬ pF Co éëA ækßØÛ ClìJ Co ÚApÂé¨pµ ÝëphA éÆ kßF ÝëC ÝOhClÛC pìhDN qC oß²Ü× Ý× p²Û éF :l@ëß@Êí@× l@Ø@e@×
.⁽⁴⁾(kpÆí× é¨pµ(£)Clh ÍßvoéF Co ÚApÂ éØç oDF Èë íÎDv ÐìñpGV ÚßZ)lÜwëßÜF

æoDF ok :kß×p¾(´)íÏµ P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞoéÏ¿º ÝF lëßv qC fìe¤ lÜv éF kÞÞCk íFC ÝFC éÆ P@vC ED@O@Æ ÚA ok r@ì@Û Þ
Cpëq ,lìëßËÛ íFßh rV ÚDØSµ

............................................
.59 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)
.59 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(2)
.lÜëßÊ Co ÐìGÛq Dë Þ ÈZßÆ éG·V"é·Fo"(3)
.59 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(4)

179 : ée¿¤

éZ DØz :lìvpJí× HNp× ,kßF D× p²Û pëq Þ D× Moß¡× DF éØç kCk ÖDWÛC ÚApÂ £ß¥h ok ÞC é@a@ÛA é@Æ Ù@w@Â Cl@h é@F
ßN PñCpÂ qC Ý× PñCpÂ lÜëßÊí× í©·F éF í©·F :ÖlìÜz(P¿ÊêqÞo éÆ kßF ÝìÜZ ÚDëpV Þ)?PñCpÂ ÝëC æoDF ok lìëßÊí×
Èë pF CoÖkp× éØç éÆ PvC ÝëC Öp²Û Ý× P¿Ê?PwìZ Mkßh p²Û :ÙìO¿Ê D×.koÞAí× ok p¿Æ qC pvoDÆ ÝëC Þ ,PvC pOè@F
.⁽¹⁾PvC íFßhp²Û oDìwF ÙìO¿Ê D× ,lÛß¡Û éÂp¾ éÂp¾ ÚApÂ PñCpÂ ok DN ,ÙëqDv oCkCÞ PñCpÂ

Moß¤ éF Co ÀdD¥× PvCßh íOÂÞ ÚD¿µÝF ÚDØSµ éÆ ækpÆ PëCÞo pØdC ÝF öDGÏµ qC xëp¨ ÝFC éÆ PvC oßSÜØÎC ol@ÎC ok
,lÛqClÜìF PñCpF æoßv ok"ø©¿ÎC Þ HçnÎC ÚÞrÜÇë ÝënÎC Þ"éÏØV ÍÞC qC Co"ÞCÞ"½pd lÜOvCßh í©·F ,koÞA ok ED@O@Æ È@ë
.⁽²⁾lÛlz ½p¥Ü×ÚA ½nd qC ,xJ.ÖpìÊí× yÞlF Co kßh pì¡Øz Dë Þ lìwëßÜF Co ÚA"ÞCÞ"DëP¿ÊíFC

lÛCækpÆ PëCÞo uDGµ ÝFC qC íËØç éÆækpÆ ÐÃÛ ÙÆDd Þ ÚDìd ÝFC íñDwÛ ,ên×pN ,kÞÞCk íFC ,lØdC qC ÚDÃNÓC ED@O@Æ ok Þ
qC íÇë éÇÜëC DF lìwëßÜF Ùç êßÏèJ Co PñCpF æoßv Þ ÍD¿ÛC æoßv éÆ kpÆÚDNoCkCÞ rìZ éZ ÙO¿Ê ÚDØSµ é@F Ý@× :P@¿@Ê é@Æ
ÚDì× Þ lìOzCnËÛ"ÙìdpÎCÝØdpÎC éÏÎC ÙwF"Þk ÚA ÚDì× Þ PvC êCéëA l¤ êDçæoßv qC êpËëk Þ PvC íÛÓß@¬êD@çæoß@v
ÍqDÛ êrìZ íOÂÞ Þlzí× ÍqDÛ(£)Clh Íßvo pF MDëA êCoCk êCæoßv :P¿Ê ÚDØSµ?lìOzCn@Ê í@ÛÓß@¬ æoß@vP@¿@ç
æoßv Þ ,æl×A ÚDÜZ Þ ÝìÜZ ÚA ok éÆ êCæoßv ÚA oklëoCnËF Co MDëA ÝëC kß×p¾í× ídÞ ÚDÊlÜwëßÛ qC í©·F éF l@zí@×
,lz ÍqDÛ phCÞC ok éÆ PvC íëDçæoßv qC PñCpF æoßv Þ ,lz ÍqDÛ éÜël× ok MpWç ÐñCÞCok éÆ PvC íëD@çæoß@v qC ÍD@¿@ÛC
Íßvo ÚßZ Þ.PvC æoßv ÚAÞrV æoßv ÝëC éÆ ÖkpÆ ÍDìh D¥iz Ý× ,kßF ÍD¿ÛC HÎD®× éF éìGz ÚA H@ÎD®@× Úß@Z í@ÎÞ
êßÏèJ Co æoßv Þk ÝëC ßv Èë qC Ý× PèV ÝìØç éF kß×p¿Û Ýì·× HÏ®× ÝëCæoDF ok Co D× ÀìÏÇN Þ P¾o D@ì@Ûk qC(£)Cl@h
.⁽³⁾ÖkoCnÊ íÛÓß¬ æoßvP¿ç êßÏèJCo ÚA pËëk êßv qC Þ ,ÖkClÛ oCpÂ"ÙìdpÎC ÝØdpÎC éÏÎC ÙwF"Þk ÚA ÚDì× Þ ,ÖkCk oCpÂÙç

............................................
.59 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)
.232 £ ,3 U ,oßSÜØÎC olÎC(2)
.60 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(3)

180 : ée¿¤

,ÚCpØµ ÍA ,æpÃF :êDçæoßv lëAí× pF pìG@V⁽¹⁾ÝFC PëCÞo qC Þ PëCÞo ÝëC qC éÆ êoß®F íÛÓß¬ æoßvP¿ç qC kß¥Ã× :ÀÎå×
ÍD¿ÛC ,ækCk pìì»N Co ÚA ÚDØSµ xKv Þ ækßF oCpÂ ÝëlF DçÚA HìNpN ÍÞC ¸ØV okéÆ PvC xÛßë Þ ,½CpµC ,ÖD·ÛC ,ælñD× ,öDwÛ
pNßÏV Co ÍD¿ÛC Þ kCk oCpÂ xÛßëÞ ½CpµC ÚDì× ,lzDF íÛDS× qC ÔGÂ lëDF Þ PvC DçéëA l¤ qC éÆ Co PñCpF Þ ,PvC íÛDS×qC éÆ Co
.kCk êDV PñCpF qC

:Ù¡z Ð¥¾
kßzí× ækD¿OvC ÚApÂ ÀìÎDN Þ ¸ØV éF «ßFp× MDëCÞo qC éaÛA

Þ fìe¤ DèÛA qC í©·F éÆ PvC ÚApÂ êoÞA¸ØV EDF ok ækoCÞ MDëCÞo ÝëpO¾Þp·× lz ÐÃÛ éOznÊ Ð¥¾ Þk ok éÆ í@ND@ëCÞo
êoÞA ¸ØV qC ækßF MoDGµ ÍÞC PFßÛ ok ÚApÂ êoÞA ¸ØV éÆ lëAí× pF DèÛA´ßØW× qC Þ ,PvC pGO·× p@ì@º p@Ë@ëk í@©@·@F
Dçé·Âo Þ PvßJ okDë Þ ÚA pìº Þ lÜ¿vßÊ êDè¿OÆ Dë Þ ÅqDÛ Þ lì¿v êDçÌÜv ok Dë Þ ÐiÛ êDçéhDz p@F D@ëé@Æ D@çæoß@v
.PvC ækßF ÚA HvDÜ× éÆ íëDçæoßv éF ækßF íwÆPvk ok ÖClÆ pç Þ ælz ÍqDÛ éÆ íëDçéëA ÝOvßìJ Þ ,kßF ælz éOzßÛ

Þ DçéiwÛ §oD·N oDZk qÞo ÚA éÆ Co ÍÞC¸ØV éÇÜëC qC ækßF MoDGµ ,ÚDØSµ ÚD×q ok ¸ØV íÜ·ë ,ÖÞk PFßÛ ok ¸@Ø@V D@×C Þ
ÍDVo ÝìÜ×åØÎC Ý×"éëA lz ÄeÏ× ¸ØV ÝëC ok éÆ êCéëA DèÜN Þ lÛkpÆ p¥eÜ×¸ØV Èë éF kß@F æl@z D@çÚAp@Â ½Ô@O@hC
éÆ íÎDd ok lz ÐÃÛ PFDRÝF lëq ÍßÂ qC éÇÛDÜZ ,lÛkCk êDV ECrdC æoßv ok Co ÚA éÆ kßF"...éìÏµ éÏÎC CÞlçD@µ D@×Cß@Âl@¤
Eßwe× ÚA ÞrV Þ lÛCßhíØÛ ECrdC æoßv ok Co éëA ÝëC íwÆ PznÊí×(£)Clh Íßvo PÏdo qC éÆ ÍDv ækrÛD@J Ml@×
.lzíØÛ

é@ëA Co ⁽²⁾"DVCÞqC ÚÞonë Þ ÙÇÜ× Úß¾ßOë ÝënÎC Þ"éëA ÙO¿Ê ÚDØSµ éF Ý× :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo pìçq ÝFC qC êoDiF éÇÛDÜaØç
qC ÚApÂ qC Co êCéëA bìç Ý×!ækCq okCpF P¿Ê?lìwëßÜF lìOvCßiÛ Dë Þ lìOzßÜÛCo ¢ivD@Û D@Ø@z Þ ækp@Æ j@w@Û êp@Ë@ëk
.⁽³⁾ÙçkíØÛ pìì»N ykßhêDV

ÝëC MDëCÞo ÝëpNÙè× Þ ælØµ éÆ - MDëCÞo ÝëC Úß×CpìJ ok kCqA pÇ¿N éÆ éaÛA Þ

............................................
.63 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)
.240 éëA ,æpÃF æoßv(2)
.36 £ ,æpÃF æoßv EDF ,6 U ,êoDiF fìe¤(3)

181 : ée¿¤

ÝÇìÎ Þ ,PvC pNCßO× pìº Þ kDdA ,MDëCÞo lÜZ pç éÆ PvC ÝëC lÛDØè¾í× í×kA éF DèÛA PÎÓk ok ÝìÜaØ@ç Þ - P@vC ED@F
Íßvo ækß×p¾ fëp¥N ÙëpÆ ÚApÂ éÆ êoß®F ÚßZ ,lÜÆí× DèÛAÝO¾pënJ qC përÊDÛ Co í×kA éÆ koCk æCpØç éì@·®@Â Ý@ñCp@Â
éF íOd Þ ,ækpÆí×¹ÔFC Ökp× éF lÜÆ ÚDØOÆ Co ÚA qC êrìZ éÇÜëC ÚÞlF ælzí× ÍqDÛ ¢ëCpF ÚApÂ qC éÆéZ p@ç(£)Cl@h
oß®Z éÆ lÛkßF ÝO¾pÊ kDë Þ ÚkCk kDë Íß»¡× ÚD¡ëC éFDe¤qC êCælµ æoCßØç Þ ,ækpÆí× ÚDìF ÚD¡ëCpF Þ ækCkí× kDë Ökp×
é×DØëÌÜV ok ÚDzpO¡ìF éÆ lÛkßF öCpÂ ÚDØç lÛkCkí× kDë ÚCpËëk éF éÆ ælµ ÚA ,PwìZÖClÆ pç ÚDìF Þ ,lÜÜ@Æ P@ñCp@Â
.lÛlz éO¡Æ

ÚDÜaØç ÚApÂ ÙÏ·N Þ ÙìÏ·N oCqDF í×pÊÝëC Þ ,lÜOzCk ¢ÛkpÆ ³¿d Þ ÚApÂ ÝO¾pÊ ok êlëlzPGºo Ù@ç ÚD@×q ÚA Ökp@×
éÆ l×DìÛ ¢ìJ ÍÞC ol¤ ÚDÛDØÏw× pF Ùç PµDv Èë éÇÏF Þ qÞo Èë íOdxJ.lz êoÞA ¸ØV ÚApÂ éÇ@ÛA D@N P@zCk é@×CkC
.l×DìÛ ÙëpÆ ÚApÂ pv pFl×A öDìGÛC pëDv êDèFDOÆ Þ ÐìWÛC Þ MCoßN pv pF éÆ éaÛA Þ ,lzDF éOwF pF Pho ÚD¡ÛDì×qC ÚApÂ

êDçqDØÛ ok Co íÛApÂ êDçæoßv pO¡ìF(£)Clh Íßvo éÆ ÙëoCk íÜv Þ é·ìz Äëp¬ qC êoDØzíF MDëCÞo éÇÜëC p@F æÞÔ@µ
í×DvC MDëCÞo ÝëC pO¡ìF ok Þ ,kßF Pì·ØV æßGÛC oß©d ok qDØÛ ok ÚlÛCßh ÚApÂÝ@ëC Þ ,l@ÛCß@hí@× ÚA p@ì@º Þ é@ì@×ß@ë
.PvC ælz ækpF ÚA íÛl× éZ Þ íÇ× éZDçæoßv

éZ ok Co ÚA ælzí× oß×D×(£)Clh Íßvoæl×Aí× éÆ êCéëA pç lÛDvoí× éÆ PvC Pvk ok íNDëCÞo ÙëonËF éÆ Ùè@Ü@ëC qC
Þ Íl·ÎDF p×DëéÏÎC ÚC"éëA pìw¿N ok Co ÚA D× éÆ £D·ÎC íFC ÝF ÚDØSµ PëCÞo lÜÛD× ,lçk êDVêCéëA é@Z qC l@·@F Þ êCæoß@v
æoßv qC êDV ÚÔ¾ ok Co ÚA kCk oßOvk Þ koÞA ÙëCpF Co éëA ÝëCÐìñpGV :kß×p¾(£)Clh Íßvo éÆ ÙìÜÆí× ÐÃ@Û ⁽¹⁾"ÚDwdÓC
.⁽²⁾Ùçk oCpÂ ÐeÛ

ykßh kßF ælz ÍqDÛ XëolN éF ¢NDëA éÆ Co íëDçæoßv(£)Clh Íßvo lÛDvoí× éÆ PvC íNDëCÞo P@ëCÞo Ý@ëC p@ì@²@Û Þ
éëA pç ÍÞrÛ qC l·F EDÜV ÚA éÆ lÜÆí× ÝìÃë í×kA MDëCÞo ÝëC qC ,xJ.ÚA pìº Þ öDwÛÞ ÚCpØµ ÍA æoßv lÜÛD× ,lÛCßhí×

............................................
.90 éëA ,ÐeÛ æoßv(1)
.60 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC Þ 128 £ ,4 U ,oßSÜØÎC olÎC(2)

182 : ée¿¤

Þ PvC Clh ÖÔÆ éÆ PwÜëC pF ÐìÎk ÝëpNælØµ kßh ÚApÂ éÇÜëC ÚDìF Þ ÀëpeN Ölµ pF ÚApÂ ¸ØV éF «ßFp× MDëCÞo PÎÓk
.lÜçk oCpÂ íëDV éZ ok êCæoßv éZ ok Co ÚA éÆ kCkí× oßOvk ídÞ ÚDÊlÜwëßÛ éFæl¡Û ÀëpeN

í×DØN êCoCk D× p¥µ ok kßVß× ÚApÂéÆ ,ÙëkoÞA TdDG× ÝëC êClOFC ok éÆ PvC íÏìÎk ÚDØç pNí·®@Â l@çCß@z é@Ø@ç qC
.lÜÆí× Àì¤ßN ÚA éF CopGØ»ìJ pF ÍqDÛ ÚApÂ íÎD·N êClh éÆ PvC í¾D¤ÞC

:PvC HÏ®× lÜZ kßzí× ækD¿OvC oßÆn× MDëCÞo qC éÆ íGÎD®× Ýiv æDNßÆ Þ
Þ.éO¾DìÛ êpìì»N Þ æl¡Û é¾D¨C ÚA pF êrìZ ,PvC íÎD·N êClh ÖÔÆ éØç Pwç ÙëpÆ ÚApÂ lÏV Þk ÝìF D× éaÛA éÇÜ@ëC - 1
pØµ éÆ ælz Ùç PëCÞo Äëp¬ lÜZ éF éÇÛDÜaØç ,koClÛ ÚA pF í·®Â PÎÓkéÎkC ÝëC lzDF ækDO¿ìÛ ÚApÂ qC êrìZ éÇÜëC D@×C
ÚÞp@ì@F æoD@@Ø@@z l@@dqC ⁽¹⁾ívßÎA éO¿Ê éF éÆ Co MDëCÞo éÛßÊ ÝëC ÚCßNíØÛ Þ.l¡Û éOzßÛ Þ kDO¾Cí× ÙVo éëAkDë éF oDìwF
qC Ýiv éÆ ÙìOhDv ÝzÞo Þ PwìÛ ¢ìF ækßèìFíÜiv æÞÔOÎC gßwÜ× ÙìO¿Ê Cpëq ,kpÆ æÞÔOÎC gßwÜ@× p@F Ð@Ø@dP@v
.PvC pNCßvo Þ pN¸ìÜz ÚApÂÀëpeN MDGRC qC ÚkpÆ æÞÔOÎC gßwÜ×

- lÜOzCk êpËëk ÚApÂ PzßÛ ÚDØSµ p×C éFÖÞk PFßÛ ok Þ pÇF ßFC p×C éF lëq éÆ íÛApÂ ÚA pìº éF éÆ íÛDwÆ ,ÝëC pF æÞÔ@µ
kßF Ökp× ÚDì× ok pñCk ÚApÂ ok éÆ éaÛA qC Co êrìZ - kß·w× ÝF éÏÎC lGµ Þ H·Æ ÝF - íFC Þ(´)HÎD¬ íFC ÝF íÏµ lÜ@ÛD@×
ælìvo ÚApÂ ÚA DF P¿ÎDi×ok ÚDÊkpG×DÛ qC éÆ êrìZ DèÜN.ælz ÚApÂ ÐhCk Þ ÚApÂ pìº rìZ ÚÔ¾ lÜO¿ËÛ Þ lÛkpÇ@ÛoD@Ç@ÛC
éÆ lÛkßF qpd Þk Dè@Ü@ëC P@¿@Êí@× Þ ,⁽²⁾kßF éOzßÜÛ Co ÝìNmß·× ,kßh ÚApÂ ok ÞC éÆ ælz ÐÃÛ kß·w× ÝFC qC éÆ PvC ÝëC
ÝëC EDe¤C éìÃF íÎÞ.kqDvéØìF QkCßd lÛrÊ qC Þ lÜÆ mß·× ÚA DF Co Ýìwd Þ Ýwd DN koÞA(£)Clh Íßvo êCpF ÐìñpG@V
.⁽⁴⁾PvC ÚApÂ qC æoßv Þk ÝëC éÆ ælz fëp¥N pNCßN oß®F(´)PìF ÐçC ÚD×D×C qC Þ ⁽³⁾lÛCækpÆ ko Co kß·w× ÝFC Ýiv

ÀëpeN ¸®Â oß¬ éF éÆ í·®Â ÝñCpÂ éF½ß¿e× PvC êkDdA MDëCÞo lìÜìFí× éÆ oß®ÛDØç ÄFDv MDëCÞo ,Ýiv æD@Nß@Æ Þ
éÆ lÛCækpÆ DµkC í©·F éÇÜëC qC ,xJ.íÜ± PvC íÏìÎk é¥ìÃÛ éF ÀëpeNí¿Û éF PGwÛ Þ ,lÜÆí× í¿Û Co pìì»@N Þ ækD@ëq é@F
éì¾DÛ MDëCÞo

............................................
.25 £ ,1 U ,íÛD·ØÎC cÞo(1)
.417 Þ 416 £ ,6 U ,oßSÜØÎC olÎC(2)
.3 c ,531 £ ,4 U ,ÚDçpF pìw¿N.25 £ ,1 U ,íÛD·ØÎC cÞo(3)
.7 c ,716 £ ,5 U ,ÝìÏÃSÎC oßÛ(4)

183 : ée¿¤

.lÛCækpÆ ÐìÎk ÚÞlF êDµkC ,PvC pNCßO× ÀëpeN ÙwÂ év pçPvC ækßF éFDe¤ oDÆ ÖÞk Þ ÍÞC ¸ØV ok ÚApÂ æoßv HìNpN

Þ ækoÞA QDeFC ÝëC pF ClOFC ok éÆ PvC íÏìÎkÚDØç kßzí× öDÇNC ÚA éF ÙëpÆ ÚApÂ Úl¡Û ÀëpeN EDF ok éÆ íÏìÎk æl@Ø@µ
pÊC.PvC lVCÞ ækoÞA kßh ÖÔÆ êCpF ÚApÂ ok íÎD·N êClh éÆ Co MD¿¤ ÚA éØçPvC D× Pvk ok qÞp×C éÆ íÛApÂ :Ùì@O@¿@Ê
Þ pÆm ÚA pÊC.Pwç rìÛ ÝëC ,PvC êrìZ pçok ½ÔOhC ¸¾Co Þ Ð¥¾ ÍßÂ lz ÍqDÛ(£)Clh Íßvo pF éÆ í@·@ÂCÞ ÚAp@ÂÚA
Þ PvC ærW·× ÚA pÊC.Pwç rìÛ ÝëC ,PvC êp®¾ ¸ëCpz Þ íÃìÃd ½oD·× ÝìG×ÚA pÊC.Pwç rìÛ Ý@ëC ,P@vC oß@Û Þ êkD@ç
.koCkrìÛ ÝëC koCk ÚA éÆ êpËëk P¿¤ pç Þ.Pwç rìÛ ÝëC ,koÞDìF ylÜÛD× êCæoßv lÛCßNíØÛíwÆ

ÞC í×CpÊ Íßvo pF ÍqDÛ Þ Clh ÖÔÆ ÙëpÆÚApÂ éÇÜëC pF ÐìÎk ÝëpOèF ÚßZ ,ÙìÜÆ öDÇNC ÐìÎk ÝìØ@ç é@F é@Æ koCk D@V ,êoA
,lzDF éZ pç ßÎ Þ kßh pìº êpËëk ÐìÎk éF UDìOdC bìç Þ PvC éØëpÆ MD¿¤ÚA éF À¥O× éÆ PvC ÙëpÆ ÚApÂ kß@hP@vC
ykßh DF ¢ÏìÎk ÞPWd lzDF ælìvo D× PvlF íçCo pç qC Þ lzDF xÆ pç PvlF Þ lzDF DV pç ÙëpÆ ÚAp@Âx@J.koCl@Û
.PvC

Þ UDìOdC yCéØëpÆ MD¿¤ éF ÚkßF À¥O×ok ,yCí×CpÊ Íßvo HÏÂ éF íÎD·N êClh éìdDÛ qC ÍqDÛ ÚApÂ pËëk MoDGµ é@F Þ
ÝëC éÇÜëC ßÊ.p¾D²O× éÛ Þ ,pNCßO× ÐìÎk éF éÛ ,PvC pGØ»ìJ ÚA éF lÜOw× ÚApÂÝëC lÜÆ MDGRC éÆ íÏì@Îk p@F koCl@Û À@Âß@N
ÝëC éÆ íëDWÛA qC íÜ·ë ,PvC xÇµ éF éì©Â éÇÏF ,PwìÛ ÐìÎk ÝëC pF ½ßÂß× ¢ÛkßF Clh ÖÔÆ ÝÇìÎ ,koCkíÏìÎk Ýì@Ü@Z
EDÜV ÚA éF lÜOw× éÎkC ÙÇd éF ÚßZ éÇÜëC éÛ ,ÙìÛCkí×ypGØ»ìJ éF lÜOw× PvC £ß¥i× ½D¤ÞC ÚA éF À¥O@× ÚAp@Â
íOÂÞpËëk êDçéÎDvo Þ DèFDOÆ ok.PwìÛ éìGz êpËëk EDOÆ bìç éF PèV ÝëC ok ÙëpÆ ÚApÂxJ.ÙìÛCkí× ¢@ÛAp@Â P@vC
Þ öDØÏµ qC í©·F éF EßwÜ× éÆ íÎCßÂCÝìÜaØç Þ.lzDF ækpÆ MDGRC Co ÚA íÏìÎk éÆ Ùìçk kDÜOvC ¢GdD¤ éF Ù@ì@ÛCß@Ní@×
ÚApÂ íÎÞ ,ªì¿Ow× Dë Þ pNCßO× íÜ·ë ,í·®Â íÏÃÛ ÐìÎk pF PvC ½ßÂß×ÚD¡ëC éF ykDÜOvC Pe¤ ,PvC ÚCp²Û H@dD@¤
.PvC Clh ÖÔÆ éÇÜëC pFPvC ÐìÎk ykßh

Þ - PznÊ éÆ íNDëCÞo ÐìÎk éF - ÖÞk ¸ØVok ÝìÜaØç Þ ,ækßF EDe¤C oDÆ ÍÞC ¸ØV ok íÛApÂ êDçæoßv HìNpN éÇÜëC - 2
oCpÂ Þk ÚA qC l·F ÍÞC ¸ØV ok éÆ íÎDd ok ,kCk oCpÂ xÛßë Þ ½CpµC ÚDì× Co PñCpFÞ ÍD¿ÛC æoßv ÚDØSµ éÆ PzCk í©·@F ok
.lÜOzCk

184 : ée¿¤

éÆ íOëCÞo ÔS× ,éOzCk MpëD»× ÖÞk Þ ÍÞC¸ØV ok HìNpN DF EDe¤C pëDv ÀdD¥× HìNpN PzCk éÆ íNDëCÞo ÐìÎk éF r@ì@Û Þ
ÚApÂ ok kßF ÄÏµ æoßv lz ÍqDÛ éÆ êCæoßv ÝìÎÞC ÚßZ Þ ækßF HNp× ÍÞrÛ HìNpNÄG¬ pF(´)íÏµ À@e@¥@× l@ëß@Êí@×
ÝëlF Þ pëßÇN ÚA qC xJ ,PGN æDËÛA ,Ð×r× æDËÛA ,ÚßÛ ÚA qC l·F Þ pRl× ÚA qC l·F Þ ÄÏµ æoßv ,æoßv Ý@ì@ÎÞC Ù@ç(´)í@Ï@µ
uoD¾ ÝFC qC ÚDÃ@NÓC ⁽¹⁾HdD¤ Co PëCÞo ÝëC Þ.PvC éOzCk oCpÂ íÛl× êDçæoßvDçÚA qC l·F Þ íÇ× êDçæoßv phA DN Äëp¬
.ækpÆ ÐÃÛ

.⁽²⁾PvC ælz pÆm EDÜV ÚA Àe¥× êCpF êpËëk HìNpN íFßÃ·ë jëoDN ok Þ

éÆ ækpÆ ÐÃÛ Co íFC Àe¥× HìNpN í¾ßÆp¿·V íFC qC kßh lÜv éF - ÀdD¥ØÎC EDOÆ ok - ÞC éÆ ækpÆ ÐÃÛ éO@zC ⁽³⁾ÝFC qC Þ
.koClÛ kßVß× êDèÛApÂ DF íOçDGz éVÞ bìç éF

kßVß× êDèÛApÂ DF éÆ ækpÆ ÐÃÛCo kß·w× ÝF éÏÎC lGµ Àe¥× HìNpN lìØeÎC lGµ ÝF pëpV qC kßh lÜv éF êÞ ÝìÜaØç Þ
æDËÛA Þ íÛDS× æDËÛA Þ êl¤ êDçæoßv ÚA qC xJ Þ ækpÆ ´ÞpzíÛÓß¬ êDçæoßv qC ÍÞC kß·w× ÝF éÏÎC lGµ.koCk MpëD@»@×
.⁽⁵⁾PwìÛ oß®ÜëC kßVß× êDèÛApÂ éÇÛA ÍDd Þ⁽⁴⁾,ækoÞA Co MÔ¥¿×

éF Þ í¿ìÂßN ÚApÂ êDçæoßv HìNpN lÛCéO@¿@Êé@Æ P@vC ⁽⁶⁾Ýëpw¿× qC êoDìwF ÍßÂ ÙëkpÆ oDìOhC D× éÆ ÍßÂ ÝëC ÐFDÃ× ok
éF Co íÛApÂ êDçæoßv DN ækCk oßOvk íÎD·N êClh p×C éF Þ ÐìñpGV æoDzC éF EDÜ@V ÚAÞ ,ækß@F(£)Cl@h Íß@vo oß@O@vk
ÙìÛCkíØÛ D×.lÛCækßØÛ pNCßNêDµkC HÏ®× ÝëC MßGR ok éÆ ækpÆ «Cp¾C olÃ@ÛA ÚD@¡@ëC qC ⁽⁷⁾í©·F íOd.lÜwëßÜF HìNpNÝëC
qC êpRC DèÛA ok Þ ÙëkpÆ ÐÃÛ Co ÚA ælØµ D× éÆ kßF ÚDØç EDF ÝëCMDëCÞo.koßhíØÛ D× Ù¡Z éF éÆ PvDWÆ pNCßO× oDGhC ÝëC
.kßGÛ ½pd ÝëC

............................................
.62 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)
.135 £ ,2 U ,íFßÃ·ë jëoDN(2)
.64 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(4 Þ 3)
íÜ·ë ,kßF kß·w× ÝF éÏÎC lGµÚApÂ éÆ PvC oß®ÛDØç ¢Îß¥¾ HìNpN p¥µ ÝëC ok ÝìØÏw× ÝìF ok kßVß× êD@çÚAp@Â(5)
DF qDF ÝÇìÎ éO¾pÊ oCpÂ MÔ¥¿× phA ok Þ ,íÛDS×æDËÛA Þ éëA l¤ êDçæoßv xKv Þ íÛÓß¬ êDçæoßv ÍÞC rìÛ DèÛApÂ ÝëC ok
(ÙVpO×).koCk MpëD»× íÏ¥¾pç êDçæoßv phDN Þ ÖlÃN p²Û qC kß·w× ÝFC ÚApÂ
.15 £ ,1 U ,ÚDìGÎC ¸ØW× ,26 £ ,1 U ,íÛD·ØÎC cÞo ,62 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(6)
.62 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(7)

185 : ée¿¤

pF Co Ýëpw¿× qC í©·F ÍÓlOvC êkÞq éF ÞPvC æl¡Û ÖDWÛC éFDe¤ PÎDhk ÚÞlF Þ ækßGÛ í¿ìÂßN rìÛ ÚApÂ MDëA Hì@Np@N
pËëk oDF Þ lz ÍqDÛ DìÛk ÚDØvA éF °ß¿e× cßÎ qC phA éF DN ÍÞC qC PFßÛ Èë ÚApÂ"lëßÊí× é@Æ í@ND@ëCÞo é@F H@Ï®@× Ý@ëC
.koÞA ÙìçCßh⁽¹⁾"lëkpÊ ÍqDÛ Clh Íßvo éF DWÛA qC XëolNéF

EDe¤C PÎDhk ÚÞlF ælz ÍqDÛ Áp¿O× MDëAÝëC éÇÜëC DF PvC DèÛApÂ ok ÚÑC éÆ íGìNpN éF MDëA ÚkpÆ À@ëko é@Ç@Ü@ëC - 3
ÝëC ok EDe¤C éÆ lëAí× pF kpÆí× ÐÃÛ Co ÍÞC PFßÛ êoÞA ¸ØV ÚDOvCk éOznÊok éÆ íNDëCÞo p@çD@± qC Þ ,P@vC ækß@G@Û
.lÛCækq oDÇF Co kßh éÃìÏv Þ éëp²Û Þ kDèOVCoDÆ

:kß×p¾ éÆ(£)Clh Íßvo qC £D·ÎC íFC ÝF ÚDØSµ PëCÞo D×C Þ
ÝëC qC ¢@ì@F ⁽²⁾"íçk êDV æoßv qC ¸¨ß×ÚÔ¾ ok Co"...ÚDwdÓC Þ Íl·ÎDF p×Dë éÏÎC ÚC"éëA lëDF P¿Ê Þ l×A Ý× krÛ ÐìñpGV"
.DèÛA ÖDØN ok éÛ ,lzDF ækßF ÝìÜZ MDëA êCæoDJ ok(£)Clh Íßvo ÐØµ éÆ koClÛ PÎÓk

Cpëq ,koClÛ D× Pvk ok kßVß× ÚApÂ éFí®Fo koCk íOÎÓk ÝìÜZ PëCÞo éÆ ÙìÜÆ ÍßGÂ Þ Ùëßz ÙìÏwN éÆ Ù@ç §p@¾ é@F Þ
.(£)Clh Íßvo HìNpN DF EDe¤C HìNpN PÃFD®× pF koClÛ PÎÓk ÙëkpÆ ÐÃÛéOznÊ QDeFC ok Þ ÙëoCk Pvk ok éÆ íNDëCÞo
ækD¾C Co DÜ·× ÝëC éÏF.kßz ClìJ MDëCÞo ÚA ok íOÎÓkÝìÜZ éÆ kßzíØÛ TµDF ÙëoCk EDe¤C éF D× éÆ íÜ± Ý@w@d ½p@¤ Þ
Þ ,lÛCælëqoßÛ lÛCéOzCkEDÜV ÚA HìNpN éF ÙÏµ éÆ DWÛA ok(£)Clh Íßvo HìNpN P¿ÎDi×pF êlØ·N EDe¤C éÆ lÜ@Æí@×
?DWÆ qC lÜzDF ækCk HìNpN Co DçéëA Þ Dçæoßv ÞC HìNpN ÄFD®× qDF lÜOzClÛíµÔ¬C(£)Clh Íßvo HìNpN qC éÆ íëDWÛA D@×C
(£)Clh Íßvo HìNpNEDe¤C éÇÜëC pF lÜçkí× MkDèz éÆ Pwç êlçCßz ÝëpOèF ÍÞC ¸ØV éF «ßFp× MDëCÞook DÂD¿NC Þ
.lÛkßGÛ Ùç MDëA í×DØN ³¾Dd íOd Þ ,lÜOzClÛ ÙÏµ PvDWÆ êCéëA pç êDVéÇÜëC éF Þ ,lÜOwÛCkíØÛ MDëA éØç ok Co

íOÂÞ yCéFDe¤ Þ(£)Clh Íßvo éÆæl×A PÜv⁽⁴⁾ÐçC Þ ⁽³⁾é·ìz Áp¬ qC í©ì¿Ow× MDëCÞo oßÆn× MDëCÞo ÝeÎ pF æÞÔµ
Co DÜ·× ÝëC Þ.lz ÖDØN íÏGÂ æoßv lÛlìØè¾í× PÂÞ ÚA ,lzí× ÍqDÛ êpËëk éÏÎC ÙwFéÆ lÛlìØè¾í× Co æoßv Úlz ÖDØN

............................................
.62 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)
.128 £ ,4 U ,oßSÜØÎC olÎC(2)
.19 £ ,1 U ,ízDìµ pìw¿N(3)
.231 £ ,1 U ,÷Ô¥ÎC EDOÆ ,ÙÆDd ÅolOw×(4)

186 : ée¿¤

ÝFC Þ.lÛCækpÆ ÐÃÛ uDGµ ÝFCqC pìGV ÝF lì·v Äëp¬ qC oCrF Þ íÃèìF Þ Ù@ÆD@d Þ kÞÞCk ß@FC ækoÞA ⁽¹⁾ÚDÃNÓC ok éÆ êoß®F
.kkpÊ ÍqDÛ ÙìdpÎC ÝØdpÎC éÏÎC ÙwF éÇÛA DN kßzí× ÖDØN æoßvPÂÞ éZ PwÛCkíØÛ(£)Clh Íßvo :PvC éO@¿@Ê uD@G@µ
.PvC ælz ´Þpz êpËëk æoßvÞ éO¾Dë éØNDh æoßv ÚA éÆ P¡Êí× ÖßÏ·× lzí× ÍqDÛ éÏÎC ÙwF íOÂÞ éÆ ækpÆ é¾D¨C oCrFÞ

ok Þ PÂÞ éZ æoßv lÜOwÛCkíØÛ ÚDÛDØÏw× :P¿ÊéÆ ækpÆ ÐÃÛ uDGµ ÝFC qC lì·v qC pËëk Äëp¬ éF ÙÆDd qC ÚDÃNÓC rì@Û Þ
ÖDØN æoßv éÆ lÜOwÛCkí× lzí× ÍqDÛ ÚßZ Þ lëkpÊí× ÍqDÛ êpËëk ÙìdpÎC ÝØdpÎCéÏÎC ÙwF DN kßzí× ÖDØN é@ëA ÖCl@Æ
.PvC lVCÞ Co ÙÏw× Þ êoDiF ¯ëCpz éØç PvC éO¿Ê PëCÞo ÝëC æoDF ok ÙÆDd⁽²⁾PvCælz

Þ lzí× ÍqDÛ(£)Clh Íßvo pF ÐìñpGVíOÂÞ :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo uDGµ ÝFC qC lì·v qC pËëk íÃëp¬ é@F êÞ qC r@ì@Û Þ
CoP@ëCÞo Ù@ÆD@d - ⁽³⁾kßzí× ´Þpz pËëk êCæoßv DWÜëC qC éÆ lìØè¾í× Mp©d ÚA ,lÛCßhí×Co ÙìdpÎC ÝØdpÎC éÏÎC ÙwF
.PvC éOwÛCk fìe¤

ælzPëCÞo(´)pÂDF ÖD×C qC é·ìz Áp¬qC DÜ·× ÝëC Ýìµ ÝìÜaØç Þ pËëk MDëCÞo qC êkCl·N ok DÜ·× ÝëC éF H@ëp@Â :À@Îå@×
.PvC

HìNpN ÚDØç(£)Clh Íßvo p²Û okÚApÂ MDëA HìNpN éÇÜëC ok lÜeëp¤ lìëD×p¾í× é²dÔ× éÆ êoß®@F MD@ëCÞo Ý@ëC Þ
rV ,lÛCælz ækCk oCpÂ íÛl× êDçæoßv ok íÛl× êDçéëA éØç Þ íÇ× êDçæoßv okíÇ× êDçéëA éØç éWìOÛ ok ,ækßF ÍÞr@Û
DØOd lzDF êrìZ ÝìÜZ éÆ Ùç í¨p¾éF Þ ælz ÍqDÛ éÜël× ok pËëk í©·F Þ éÇ× ok ¢NDëA í©·F(D¨p¾)é@Æ êCæoß@vÚA
.PwìÛ æoßv Èë qC ¢ìF

.lzDF éFDe¤ kDèOVC qC ízDÛéØç ÙìÜìFí× MDëA ¸¨Cß× ok D× éÆ í¾ÔOhC éÆ PvC ÝëC HÏ®× ÝëC é×qÓ

Þ éÇ× ok PvC íÛl× êDçæoßv ok éÆ MDëAqC êoDìwF ÍÞrÛ éÆ ÙëoCk ÍÞrÛ EDGvC ok êoDØzíF MDëCÞo :éÇÜ@ëC f@ì@¨ß@N
phCÞC ok éÆ lçkí× ÚD¡Û ÔS× Co íNDëA rìÛ Þ.PvC ækpÆ í¾p·× éÜël× ok PvC íÇ×êDçæoßv ok éÆ íNDëA qC êoDìwF ÍÞrÛ

............................................
.7 £ ,1 U ,oßSÜØÎC olÎC Þ ,ÚDÃNÓC(2 Þ 1)
.7 £ ,1 U ,oßSÜØÎC olÎC Þ ,ÚDÃNÓC(3)

187 : ée¿¤

éO¾pÊ Moß¤(£)pG×DìJ oßOvk éF Þ ækßF í¿ìÂßN íÛApÂ MDëA HìNpN éÇÜëC éF lÜÏñDÂ éÆ íÛDwÆ Ý@i@v l@Ã@Û Þ í@vop@F
D× Þ.PvC ælz ÍqDÛ MpWç ÐñCÞC ok éÆkoCk oCpÂ íëDçæoßv ok ÙìÜìFí× éÇÛA ÍDd Þ ælz ÍqDÛ(£)Clh Íßvo pØ@µP@vC
ÍÞC ÍDv ok éÆ æpÃF æoßv lÜÛD× ,PvC ælz ÍqDÛ êpËëk kDëq êDçæoßv EDÜVÚA pØµ phCÞC DN MpWç ÐëCÞC qC éÆ ÙìÛCkí×
.lÛCkí×(£)Clh Íßvo pFéÎqDÛ MDëA æoßv ÝëphA Co DèÛA MDëCÞo éÆ PwÛA ok êlÜZ MDëA éÇÛA ÍDd Þ ,lz ÍqD@ÛMp@W@ç
ÝëCok Þ kßF ækpÇÛ ÚDìF D× pF Co DFo MDëA qßÜç éÆ íÎDd ok P¾o DìÛk qC(£)Clh Íßvo :P¿Ê éÆ ælz ÐÃÛ p@Ø@µ qC í@O@d
.PvC EDÜV ÚA pF ÍqDÛ éëAÝëphA éÆ æl×A MDëCÞo ok éÆ ⁽¹⁾"...éÏÎC íÎC éì¾ Úß·VpN D×ßë CßÃNC Þ"éëA PvC æoßv

kDèOVC éF ,æl¡Û PëDµo DèÛA ÍÞrÛ HìNpNÞ lÛCéO¾pÊ oCpÂ íGvDÜ× pìº êDçæoßv ok éÆ MDëA éÛßÊ ÝëC kßzí× ÖßÏ·× x@J
.lÛCéO¾pÊ oCpÂ ¸¨Cß× ÚA ok EDe¤C

qC l·F éÆ ælz koCÞ íÏµ qC íOëCÞo :PvCéO¿Ê éÆ ækpÆ ÐÃÛ p@W@d Ý@FC qC ⁽²⁾ÚDÃNÓC HdD¤ éÆ PvC íOëCÞo DÜ·× ÝëC lëå×
ÚßØ©×Þ ⁽³⁾ækoÞA Ùç kÞÞCk íFC ÝFC Co PëCÞo ÝëC.PvC ækpÆ êoÞA ¸ØV ¢ÎÞrÛ HìNpN éF CoÚApÂ(£)Clh Íßvo PznÊok
.PvC é·ìz fìe¤ Þ ÙÏw× MDëCÞo qC ÚA

íÛApÂ MDëA HìNpN éÇÜëC pF lÛoCk oCp¤CêkDëq ælµ ÝÇìÎ.kpÆí× PÎÓk ÚA pF EDF ÝëC MDëCÞo pçD@± é@Æ é@a@ÛA kß@F Ý@ëC
éO¾Dë HìNpN(£)Clh Íßvo oßOvk éF íÛDØSµ ÚApÂ éF PvC ½Þp·×éÆ D× Pvk ok kßVß× ÚApÂ MDëA Þ ,PvC í@¿@ì@Âß@N
éÆ í·ØV :lÛCéO¿Ê Þ ækßØÛÐëÞDN Co lz pÆm éÆ íNDëCÞo pçD± ælµ ÝëC.ækßF ÐìñpGV æoDzC éF Ùç ED@Ü@V ÚA oß@O@vké@Æ
ok Co ÚA Þ ,lÛCækßØÛ PëDµo Dçæoßv Þ MDëA ok lÛCéOzCk kDìFéÆ Co íGìNpN ÚDØç éÇÏF ,ækßGÛ íGìNpN ¸ØV lÛkp@Æ é@FD@e@¤
.lÛCækpÆ PGR í¿e¥×

,kpÆí× ÚDìF Co ÚA MDëCÞo Þ ,kDO¾C ÁD¿NC pÇF ßFCÚD×q ok éÆ ÍÞC ¸ØV Pì¿ìÆ éÆ lÛCkí× Eßh ÖpOe× ælÜÛCßh éÇÛA ÍDd Þ
.lÜÆí× ko Co ÐëÞDN ÝëC Deëp¤

éÇÛDÜaØç ,PvC íµDØVC íÛDØSµ MDëAÚkßF HNp× éÇÜëC éF pÆnÎC Áß¾ HÏ®× pF lÛCækpÆ ÍÓlOvC í©·F éÆ D@w@F é@Z Þ
ÝëC ok" :PvC éO¿Ê éÆ ækoÞA ÝìÜZ pìFq ÝF p¿@·@V ⁽⁵⁾íFC qC Þ.ækpÆ ÐÃÛ CoÚA êßµk í¡Æoq qC ⁽⁴⁾ÚDÃNÓC EDOÆ ok í¬ßìv
í¾ÔOhC koß×

............................................
.281 éëA ,æpÃF æoßv(1)
.71 ,1 U ,ÚDÃNÓC(3 Þ 2)
.60 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(5 Þ 4)

188 : ée¿¤

ok ½Ôh kßVÞ DF éÆ ,PvC ÍßÃÜ×oßÆn× ´DØVC ÙìëßÊí× ÍÓlOvC ÝëC jvDJ ok D× ÝÇìÎ Þ."PwìÛ ÚDÛDØÏw@× ÚD@ì@× ok
.PwìÛ kDØOµC ÐFDÂ éVÞ bìç éF PzCk ÚA ½Ôh pFPÎÓk éÆ éOznÊ MDëCÞo kßVÞ DF Þ ÀëpeN Ð¤C

ælëk ÚD¡ëC qC êoDìwF MDØÏÆ ok DÜ·×ÝëC Þ ,lÛCækpÆ oDGhC pNCßN ÍÓlOvC oßÆn× êßµk pF éÆ pËëk í@©@·@F D@w@F é@Z Þ
,PvCíGìWµ êDµkC ÝëC Þ.PvC pNCßN ld éF"PvC(£)Clh Íßvo qC íÛDØSµÚApÂ MDëA HìNpN"éÇÜëC ok oDGhC éÆ ,kßzí@×
qC(£)Clh Íßvo :P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo xÛCqC Äëp¬ lÜZ éF ,æpìº Þ êoDiF PëCÞo ÐÃÛ qC l·F ÚDÃNÓC ok í¬ßìv éÇÜëC DF
ÝF mD·× ,öCkolÎC ßFC :qC lÛkßF MoDGµ p¿Û oDèZ ÚA Þ ,lÛkßF ækpÇÛ ¸ØV p¿Û oDèZ rV Co ÚApÂ qßÜçéÆ íÎD@d ok P@¾o D@ì@Ûk
.⁽¹⁾lëq ßFC Þ ,PFDR ÝF lëq ,ÐGV

oDO¿Ê ÝëC éF ÝëleÏ× qC íOµDØV :PvC éO¿ÊéÆ ækpÆ ÐÃÛ êoqD× qC Þ.æl×A H·Æ ÝF íFC ,öCkolÎC ßFC êDV é@F ⁽²⁾íOëCÞo ok Þ
ÚA pçD± éÆ ÙëoClÛ ÍßGÂ D× ÓÞC ÚßZ ,koClÛ DèÛA ÖCp× pF íOÎÓk PëCÞo ÝëC éÇÛAÍDd Þ ,lÛCækpÆ kßh kDeÎC pF ÈwØN xÛC
¸ÂCÞ éÆ PvC ÖßÏ·× DWÆqC ,ÙëpìËF Co ypçD± éÆ í¨p¿F DìÛDR Þ ,ÙìÜÆí× ypçD± ½Ôh pF ÐØd ÖpVÓ Þ ,lzDFkß¥Ã@×
éÇÜëC ÝÇìÎ Þ ,ækpÇÛ æDGOzC xÛC éÆ Ùëßzí× ÙìÏwN DSÎDRÞ.(lzDF ækpÆ æDGOzC xÛC PvC ÝÇØ×) ,ækßF oß®ÜìØç Ùç p@×C
³¿doDìwF æÞpÊ DµßØW× Co ÚApÂ í×DØN éÆ PwìÛ ÝëC yCé×qÓ lÜzDF ækpÇÛ ³¿d Co ÚApÂí×DØN ,êoDìwF æÞpÊ kp¾ kp@¾
éØç Co ÚApÂ éØç pÊC éÇÏF ,lÜzDF ækpÇ²¿d ÚDÛDØÏw× Èë Èë Co ÚApÂ í×DØN éÆ PwìÛ ÝëC pNCßN «pz Þ ,lÜzDF ækp@Ç@Û
.⁽³⁾PvC í¾DÆ pNCßN ÄÃeN ok lzDF ækßF ¸ëqßNßeÛ éF éÆ lÜZ pç.lÜzDF éOzCk ³¿d kCp¾C

Þ ,PvC °D¿ÎC pçD± ÚA uDvC éÆ)í²¿Î êDèSeFok éÆ PvC íÜiv"ækßGÛ kß¥Ã× xÛC ÖÔÆ pçD±"éÆ kpÆ DµkC éÇÜëC D@×C
éO¾pënJ rÊpç(lzDF ÝìF ok ÙÏÇO× EDÜ× HñDÛ qC Dë ÙÏÇO× kßh ÖÔÆ qC êCéÜëpÂéÆ kßzí× p²Ü¾p¤ pçD± qC íOÂÞ D@è@Ü@N
.lìÜÆ p²Ü¾p¤ íwÆÖÔÆ pçD± qC ÚCpËëk MDØÏÆ p¬Dh éF DØz éÆ lÛpënJíØÛ Co DÜ·× ÝëC TeF ÐçC Þ ,PwìÛ

PvC ÖqÓ ,kßz ÐØd ypçD± ½Ôh pF xÛC ÖÔÆ kßz DÜF Ùç pÊC ,ÝëC pF æÞÔµ

............................................
.70 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(3 Þ 2 Þ 1)

189 : ée¿¤

éÛ ,lÛkßF ækpÆ ¸ØV Co ¢NDëA Þ DçæoßvpO¡ìF Þ ÚApÂ Ù²·×(£)Clh Íßvo lèµ ok oßÆn× p¿Û oDèZ éÇÜëC pF kßz ÐØd
¸¨ß× Þ lÛkßF ækpÆ ¸ØV íÛDØSµ ÚApÂ HìNpN ÄG¬ pF Co ÚApÂ éØç éÆ éFDe¤pËëk Þ oßÆn× p¿Û oDèZ pF lìÜÆ ÐØd éÇÜëC
¸ØV êl¥O× Þ PvC xÛC TëldqC p¿Û oDèZ ÚA qC íÇë éÆ PFDR ÝF lëq ÚßZ ,lÛkßF ækpÆ ¯G¨ phA éF DN Co MDëAÈ@ë È@ë
.ækßGÛ ÚApÂ MDëA ÖDØN ³¾Dd éÇÜëC pF lÜÆí× fëp¥N ykßh ,PvCækßF ÖÞk ¸ØV ok Ùç Þ ÍÞC ¸ØV ok Ùç ÚApÂ êoÞA

Ýëpìv ÝF lØe× qC fìe¤ lÜv éF - ÀdD¥ØÎCEDOÆ ok - éOzC ÝFC qC ÚDÃNÓC éÆ PvC í×ÔÆ ,PFDR ÝF lëq ÖÔÆ p@ì@²@Û
¸ØV Co ÚApÂ éÆ íÎDd ok lz éO¡Æ pØµ ÝìÜaØç Þ ,kpÇÛ ¸ØV Co ÚApÂ Þ P¾oDìÛk qC pÇF ßFC :P¿@Ê é@Æ l@Ü@Æí@× Ð@Ã@Û
.⁽¹⁾kßFækpÇÛ

éF DÜìµ"?lzDF ækßF oß®ÜìØç Ùç p×C ¸ÂCÞ éÆPvC ÖßÏ·× DWÆ qC ÙëpìËF Co ypçD± éÆ í¨p¾ éF DìÛDR Þ" :P¿Ê éÇÜëC D@×C Þ
:lëßÊí× ½p¬ Þ ,kkpÊí× pF ykßh
½Ôh pF éØç lçCßz éÇÛA ÍDd ÞíëßÊí× ßN éÆ lzDF oß®ÛA DWÆ qC ,éO¿Ê xÛC éÆ lzDF oß®ÛA PwìÛ ÖßÏ·× p×C ¸@ÂCÞ p@ÊC
.?lÜçkí× MkDèz MCéO¿Ê

é®ÎD»×"PvC í¾DÆ pNCßN ÄÃeN ok lzDF ¸ëqßNßeÛ éF éÆ lÜZ pç lÜzDF éOzCk ³¿d éØç Co éØç pÊC éÇÏF" :P¿Ê éÇ@Ü@ëC Þ
éÇÜëC D×C Þ ,ælz ÐÃÛ pNCßN éF ÚApÂ ´ßØW× éÆ lÜÆí× PFDR pNCßN éF Co DÜ·× ÝëCDèÜN í²¿Î ÝìÜZ éÇÜëC êCpF ,ækpÆ íe¨CÞ
"EDOÆ ok éÆ ækpÆ ÐÃÛ êß»F qC ÚDÃNÓC ok?DWÆ qC lzDF ælzPFDR pNCßN éF ¢GìNpN Þ ¸¨ß× ³¿d DF íÛAp@Â MD@ëAÈ@ë È@ë
éF éÆ PvC íÛApÂ ÚDØçÝëC Þ ,lÛkpÆ ¸ØV(£)Clh Íßvo EDe¤C PvC ÚApÂ lÏV Þk ÝìF D×éaÛA :PvC éO¿Ê"øÜwÎC cpz
qC DF lÜwëßÜÛ pÊC lÛlìvpNí× ÚßZ ,lÜzDF ækpÆ ÙÆ ÚA qC Dë Þ é¾D¨CÚA pF êrìZ éÇÜëC ÚÞlF ,ælz ÍqDÛ(£)Cl@h Íß@vo
Þ pNßÏV Co êrìZ éÇÜëC ÚÞlF ,lÜOzßÛ lÛkßF ælìÜz(£)Clh Íßvo qC éÆ oß®ÛDØç CnÎ Þ ,kÞpF ÝìF qCÚD²¾Dd ÝO¾o Dì@Ûk
.lÜÜÆ Pvok ¢NDëA êCpF íGìNpN(£)ClhÍßvo oßOvk ÚÞlF Þ kßh ¢ìJ qC Dë Þ lÛoCnËF pNHÃµ Dë

¢FDe¤C pF Co éÎqDÛ MDëA éÆ kßF ÝëC ¢Øvo(£)Clh Íßvo Þ

............................................
.70 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)

190 : ée¿¤

EDe¤C éF PvD× Pvk ok qÞp×CéÆ íGìNpN éF lzí× ÍqDÛ éZ pç Þ(lÛßz ³¿d DN kpÆí× oCpÇN olÃÛA Þ) ,kpÆí× ÝìÃ@Ï@N
l·F Co éëA ÝëC :éO¿Êí× éÆ ækßF MDëA ÚkoÞA ¸Âß× ok ¢×ÔµC Þ ,ÐìñpGVoßOvk éF Þ í¿ìÂßN HìNpN ÝëC Þ ,kß×p¾í× ÙìÏ·N
.lìwëßÜF æoßv ÚÔ¾qC éëA ÚÔ¾ qC

HìNpN ÝìØç éF °ß¿e× cßÎ ok ÚApÂ Cpëq ,ÚA HìNpN ok éÛ ,ækßF ÚApÂ êoÞA ¸ØV ok éØç éFDe¤ í·v éÆ lzPFD@R x@J
ÖDËÜç ok Co éëA pç Þ éëA éëA DWÛA qC Þ ,kDOvp¾ DìÛk ÚDØvA éF æoDF Èë Co ÚAíÎD·N êClhPwç éÆ êrìZ ,kßF ælz é@O@zß@Û
.⁽¹⁾PvC MÞÔN HìNpN qC pìº ÍÞrÛ HìNpN xJ.kß×p¾ ÍqDÛPVDd

............................................
.61 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(1)

(£)Clh Íßvo ÝëC Þ ,ækßF ídÞ éF kßh¸¨ß× ok éëA pç ¸¨Þ Þ Dçæoßv HìNpN :PvC éO¿Ê éÆ ækpÆ ÐÃÛ oD¥@d Ý@FC qC Þ
Íßvo yoD¿v éF HìNpN ÝëC éÆ ælz ÝìÃë pNCßO× ÐÃÛ qC Þ ,lìçk êDV ¸¨ß× ÚÔ¾ok Co ÚÔ@¾ é@ëA kß@×p@¾í@× é@Æ ækß@F
.⁽²⁾lÛkpÆ ¯G¨ ,ælz ¯G¨ ÀdD¥× ok ÚÑCéÆ oß®ÛA Co ¢NDëA Þ ,ækßØÛ êoÞA ¸ØV Co ÚA ¯Ã¾ EDe¤C Þ ,ækßF(£)Clh

D×C :ÙëoCk íNCkCpëC DèÏÃÛ ÝëC ok D× Þ.PvCækpÆ ÐÃÛ rìÛ pWd ÝFC Þ íGì¬ ,íÃèìF lÜÛD× ÚCpËëk qC Co DÜ·@× Ý@ëC é@F H@ëp@Â
MDëCÞoqC íÏìÎk bìç lÛCækpÇÛ P¿ÎDi× ,HìNpN ÚA ok Þ ,lÛCéO¾pÊ(£)Clh ÍßvoqC éÆ íGìNpN éF Co ÀdD¥× EDe¤C éÇÜëC
ÙñDÂ ÚA pF lçDz Þ éÜìF éÆ MDëA qC éaÛA EDe¤CéÆ PvC ÝëC PvC ÙÏw× MDëCÞo PÎÓk qC éaÛA.PwìÛ ¢ÃG¬ pF é@O@zn@Ê
ÙëkpÆÐÃÛ éOznÊ ok éÆ uDGµ ÝFC PëCÞo ok ,éÏF.koClÛ MDëA HìNpN Pì¿ìÆ éF êCæoDzCbìç DÜ·× ÝëC Þ ,lÜOzßÛí× lzí×
EDOÆ qC í©·F éF oßÆn× PëCÞo ok éÆ PvCÝëC koCk éÆ íGìµ íÎÞ ,koCk DÜ·× ÝëC éF êCæoDzC éÆ ækpÆ ÐÃÛ íGÏ®× ÚDØSµ qC
DF §oD·× PëCÞo ÝëC éÇÜëC pF æÞÔµ.lzDF ækß×p¾ éFDe¤ éØç éF éÆ PwÛApìº ÝëC Þ ,lì@Ü@Æ Ý@ì@Ü@Z kß@×p@¾í@× í@dÞ
.PwÛA pìº Þ éÏÎC ÙwF ÍÞrÛ éF «ßFp× MDëCÞo Þ ,ÍÞC ¸ØV éF «ßFp×MDëCÞo

ÚDzoß²Ü× DëßÊ ,"kpÆí× ÝìÃÏN ¢FDe¤C pF HìNpN ÝìØç DFCo MDëA éÆ kßF ÝëC ¢Øvo(£)Clh Íßvo"lÜO¿Ê éÇÜëC D×C Þ
ÝF ÚDØSµ Tëld éF æoDzC

............................................
.62 £ ,1 U ,ÚDÃNÓC(2)

191 : ée¿¤

.PznÊ ÚA ÐÃÛ"ÚDwdÓC Þ Íl·ÎDF p×Dë éÏÎC ÚC"éëA £ß¥h ok éÆ ,PvC £D·ÎC íFC

Þ Ðe× éF koCk í®Fo éZ ÝëC Þ ,éëAÈë £ß¥h ok ÙèÛA ,PvC êldCÞ pGhTëld ÝëC éÆ lz ÖßÏ·× P@zn@Ê é@a@ÛA qC Þ
.MDëA í×DØN ¸¨ß×

PvC êCé©ì¿Ow× PëCÞo éF æoDzC ÚDzoß²Ü×"...kßF ælz éOzßÛ °ß¿e× cßÎ ok HìNpN ÝìØç éF ÚApÂ"lÜO¿Ê éÇÜëC D@×C Þ
pF éëA éëA DWÛA qC Þ ,ælz ÍqDÛ DìÛk ÚDØvA éF °ß¿e× cßÎ qC D×DØN ÚApÂ éÇÜëC pFíÜG× ælz koCÞ é¤Dh Þ é×D@µ Áp@¬ qC é@Æ
ÝìØç éF DìÛk ÚDØvA ok Þ °ß¿e× cßÎok íÛApÂ MDëA HìNpN éÆ koClÛ Co ÝëC MDëCÞo ÝÇìÎ.lëkp@Ê ÍqD@Û(£)Cl@h Íß@vo
Þ °ß¿e× cßÎ ok ÚApÂ Úlz éOzßÛ êDÜ·× ok êoDO¿Ê éÏÎC öDz ÚC êkÞqéF éÇÜëC pF æÞÔµ.PvD× Pvk ok éÆ ækßF íGìNp@N
.l×AlçCßh olÂ æoßv ok Þ ,ÚDhk Þ ½phq æoßv Þk ÍÞC éëA lÜÛD× ÚA HvDÜ× éëA Ðëm ok ,DìÛkÚDØvA éF ¢ÎÞrÛ

éÆ lz ÀÂCÞ Ô×DÆ ælÜÛCßh"...kßF(£)ClhÍßvo yoD¿v éF HìNpN ÝëC éÆ ælz ÝìÃë pNCßO× ÐÃÛ qC Þ"lÜO¿Ê éÇÜ@ëC D@×C Þ
MDëCÞo éÇÜëCDF lzDF lÛCßNí× éÛßËZ Þ ,PwìÛ ÝìF ok DçéëA Èë Èë éF PGwÛ êpNCßN ÝìÜZ Þ ,PvCÐìÎk íF íëDµkC ÝìÜZ
§CpOµC éÆ íwÆ jvDJ ok Þ ,kßF éOzßÜÛ kßh Àe¥×ok Co"mßµC ÐÂ"æoßv Þk kß·w× ÝFC :lÜëßÊí× éÆ ÙëoCk êoDØ@zí@F
pç Þ kßF ælz ÍqDÛ lÛrÊ qC Ýìwd Þ ÝwdP²¾De× oß²Ü× éF éÇÏF ,PwìÛ ÚApÂ ör@Væoß@v Þk Ý@ëC :P@¿@Ê kß@F ækp@Æ
ÙìvpJí× ÍDd ,lzDF éO¡ÊpFyCéëp²Û qC éÆ æl¡Û ÐÃÛ ÞC qC Þ kpÆí× ÅDJ ÚA qC Co æoßv Þk ÝëC lëkí@× í@¿@e@¥@×D@V
.?ælÛD× í¿i× ÍÞC ¸ØVqC l·F Ùç ÚA ypØµ ÖDØN ok kß·w× ÝFC pF pNCßN ÝëC éÛßËZ

:ÙO¿ç Ð¥¾
lÜÜÆí× PÎÓk ídÞ MDëA qC êCæoDJ Úlz æÞÔOÎC gßwÜ× pF Þ ælz koCÞ é×Dµ Áp¬ qC éÆ öDwÛC MDëCÞo ko

oß®F Ùç ÔGÂ éÆ ,PvC(ÚkpF kDë qC)öDwÛC MDëCÞo æoDF ok ßËO¿Ê ÚA Þ ,lëAí× ¢ìJ êpËëk TeF íÏ@G@Â T@e@F é@F ¸@VCo
Þ ÚD¥ÃÛ êDÜ·× éF ÀëpeN MDëCÞo éÆ ælz koCÞ ÚApÂ öDwÛC Þ jwÛ æoDF ok é×DµÁp¬ qC MDëCÞo ÝëC.lz æoDzC ÚA éF ÍD@Ø@VC
.lÛCækßØÛ ÚA pF ÐØd Ùç Co ÚApÂpìì»N

uDGµ ÝFC qC pÆDwµ ÝFC Þ êlµ ÝFC Þ - íÜÇÎCEDOÆ ok - ÙÆDd Þ ÙNDd íFC ÝFC qC oßSÜØÎC olÎC éÆ PvC íOëCÞo DèÛA qC í@Ç@ë
éÆ íëDWÛA qC :P¿Ê éÆ lÛCækpÆ ÐÃÛ

192 : ée¿¤

pìiF MDÛ DèwÜÛ ÞC øëA Ý× jwÜÛ D×"éëA ,kpÆí×yß×Cp¾ qÞo ok lzí× ídÞ(£)Clh Íßvo pF Hz ok éa@ÛA qC í@©@·@F
.⁽²⁾lëkpÊ ÍqDÛ ⁽¹⁾"DèÏS× ÞC DèÜ×

íOµDØV P¿Ê éÆ ækpÆ PëCÞo é×D×C íFC qC ÐñÓlÎC EDOÆ ok - íÃèìF Þ - jvDÜÎC EDOÆ ok - kÞÞCk íFC qC oßSÜØÎC olÎC rì@Û Þ
kßF ækpÆ ³¿d éÆCo êCæoßv DN PvDhpF Hz À¥Û êkp× éÆ lÛkCk pGh EDÜV ÚA éF(£)Clh Íßvo EDe¤C qC oD@¥@ÛC qC
EDe¤C qC í·ØV êCpF l×D¡ìJ ÝëC.l×DìÛ ykDìFêrìZ ,ÚA ÙìdpÎC ÝØdpÎC éÏÎC ÙwF qC pìº ÝÇìÎ ,lÜÆ ÚlÛCßh éF ´Þp@z
Þp¾ pÇ¾ éF íOµDv rìÛ ÚD¡ëC.lÛkpÆ ÍCåv Mp©d ÚA qC Co oßFr× æoßv ælz EDÜVÚA krÛ fG@¤ ,kCk go r@ì@Û ED@Ü@V ÚA
ok pÊC ,P¾o ÝìF qC kßF DV pçok éÆ íiwÛ ,lz jwÛ æoßv ÚA H¡ëk :kß×p¾ æDËÛA lëßËF éÆ l×DìÛ ykDìF êr@ì@Z ÞP@¾o
.⁽³⁾lz ÙÊ kßF DçnºDÆ ok pÊC Þ lz yß×Cp¾ kßF éÜìv

Þ - ÀdD¥ØÎC EDOÆ ok - ypwJ Þ jvDÜÎC EDOÆ ok - kÞÞCk íFC Þ oß¥Ü× ÝF lì·v ,ÁCqpÎC lGµ qC ED@O@Æ ÚD@Ø@ç ok qD@F
D×"éëA íOÂÞ éÆ ækpÆ PëCÞo £DÂÞ íFC ÝF l·v qC - éOwÛCk fìe¤ CoTëld êÞ - ÙÆDd Þ ,ÙNDd íFC ÝFC ,pëpV ÝFC ,íñDwÛ
"DèwÜÛ ÞC"Co ÚA Hìw×ÝF lì·v éÆ kpÆ §CpOµC í¥iz ,kpÆ PñCpÂ"DçDwÜÛ ÞC øëA Ý× jwÜÛ D×"Co"DèwÜÛ ÞCøëA Ý× j@w@Ü@Û
íÎD·N êClh éÆ êCælìÜ¡Û pË× ,æl¡Û ÍqDÛ ÞC ÚD×kÞkÞ Hìw× pF éÆ ÚApÂ :P¿Ê l·v?êlÛCßh ÝìÜZ CpZ ßN ,lÛCßhí@×
kDìF - PìwÛCmC ÈFo pÆmC Þ" :lëD×p¾í× rìÛ Þ"íÜÇÛ yß×Cp¾ DN ÙìÛCßhí× PëCpF êkÞrF - íwÜN Ô¾ÈñpÃÜv" :lëD×p¾í@×
.⁽⁴⁾"êkpÆ yß×Cp¾ éÆ æDÊ pç Co MoDÊkoÞpJ oA

"ÞC Äd ok pËëk Þ ,éOzCkpF DØz pGØ»ìJqC Co ÚDìwÛ lÛÞClh éÆ ækßF ÝëC éëA Þk ÝëC éF kDè¡OvC qC l·v kß@¥@Ã@× :À@Îå@×
jwÜÛ D×"êDÜ·× é¤Ôh Þ.PvC pìhDN Þ ÅpN êDÜ·× éF"íwÛ"ækD× qC éÆ ,ÖlÛCßh"DçDwÜÛ"Ý× PèV ÝëlF ,koClÛ DÜ·×"DèwÜÛ
ÝìÜZ ÝëC Þ ,ÙìÜÆ jwÛ Co ¢NÞÔN éÇÜëC éÛ ,ÙëqClÜìF oDÆ qC Co éëA éÆ PvC ÝëC"øëAÝ×

............................................
.106 éëA ,æpÃF æoßv(1)
.104 £ ,1 U ,oßSÜØÎC olÎC(2)
.105 £ ,1 U ,oßSÜØÎC olÎC(3)
.104 £ ,1 U ,oßSÜØÎC olÎC(4)
íëDG¬DG¬ Ýìwd lØe× lìv é×Ôµ
150 ée¿¤ 12 lÏV ÚCrìØÎC pìw¿N éØVpN
63 ée¾